Camino Francés

W skrócie

• Początek / Koniec: Saint-Jean-Pied-de-Port (francuski Kraj Basków) → katedra w Santiago de Compostela
• Długość: 777,3 km — przez Nawarrę, La Rioja, Kastylię i León oraz Galicję
• Różnica wysokości: ↗ 13 875 m / ↘ 13 817 m — 17,9 m/km; dwa największe wyzwania to pierwszy dzień w Pirenejach oraz podjazd do O Cebreiro
• Czas trwania: 28–35 dni; osoby, które mają mniej czasu, mogą dołączyć do trasy w Pampelunie, Burgos, León lub Sarrii
• Oznakowanie: żółta strzałka — to właśnie tutaj została wymyślona i tutaj jest nieprzerwana; dzięki aplikacji Camino Ninja i tak jesteś po bezpiecznej stronie
• Pielgrzymi: 242 179 przyjazdów w 2025 r. — 45,6 % wszystkich pielgrzymów na świecie; najintensywniejszym miesiącem jest wrzesień
• Noclegi: najgęstsza sieć schronisk na wszystkich szlakach św. Jakuba — łóżko co kilka kilometrów; w Galicji opłata za nocleg w schronisku publicznym wynosi stałą kwotę 10 €
• Połączenie: z Santiago dalej do „końca świata”: 91 km do Fisterry, a następnie 29 km dzikiego wybrzeża do Muxíi
• Charakter: klasyk — wspólnota zamiast samotności, katedry zamiast dzikiej przyrody, infrastruktura zamiast przygody; za to najbogatsza historia pielgrzymek na świecie

Przegląd

Istnieje wiele szlaków św. Jakuba — a jest też ten Camino Francés. 777,3 kilometra autor: Saint-Jean-Pied-de-Port u podnóża francuskich Pirenejów aż do katedry w Santiago de Compostela: przez przełęcz do Roncesvalles, przez zieloną Nawarrę, winnice regionu Rioja, rozległy płaskowyż Meseta, góry León, a na koniec przez wiecznie zieloną Galicję. 242 179 pielgrzymów w 2025 roku dotarli tą trasą do Santiago — 45,6 procent wszystkich pielgrzymów na całym świecie, więcej niż na pozostałych trzech szlakach razem wziętych. Gdy gdziekolwiek na świecie ktoś mówi o „Drodze św. Jakuba”, prawie zawsze ma na myśli właśnie tę trasę.

Jego wyjątkowa pozycja nie jest wymysłem branży turystycznej, lecz jest starsza niż jakikolwiek naród w Europie: na potrzeby tej trasy powstała około 1140 z Kodeksem Kalixtynskim pierwszy przewodnik turystyczny w historii, a w jego pobliżu znajdują się trzy z najwspanialszych katedr Hiszpanii (Burgos, León, Santiago), co potwierdził dwukrotnie współczesny świat — 1987 Rada Europy ogłosiła go pierwszym w historii europejskim szlakiem kulturowym, 1993 Do tego doszła lista światowego dziedzictwa UNESCO (rozszerzona w 2015 roku o szlaki północne). Szlak Francés stanowi punkt odniesienia, z którym muszą się mierzyć wszystkie inne szlaki św. Jakuba. Co to oznacza w praktyce — najgęstszą sieć schronisk na świecie, ale także najbardziej zatłoczone etapy — szczerze opisano poniżej.

Najczęściej uczęszczana trasa na świecie — dane liczbowe

Statystyki Biura Pielgrzymkowego w Santiago dotyczące 2025 czyta się to jak księgę rekordów: 530 987 pielgrzymów łącznie, w tym 242 179 na Camino Francés — 45,6 procent. Najczęstszym miejscem startu nie jest jednak Saint-Jean-Pied-de-Port, lecz Sarria, 111 kilometrów przed metą: 162 040 pielgrzymów — prawie jedna trzecia WSZYSTKICH pielgrzymów na całym świecie — rozpoczyna swoją wędrówkę w miejscu, gdzie ledwo przekracza się 100-kilometrową granicę do Composteli. Należy więc uważać na pewną pułapkę statystyczną: stwierdzenie „pół miliona na szlaku Francés” jest nieprawdziwe — pół miliona rozkłada się na wszystkie szlaki, a na samym szlaku Francés na zachód od Sarrii ruch jest trzy do czterech razy większy niż na wschód od niej. 93 procent pielgrzymów przemierza trasę pieszo, najintensywniejszym miesiącem jest wrzesień (76 987 przybyłych), największe grupy stanowią Hiszpanie (228 527), Amerykanów (43 980) oraz – na czwartym miejscu wśród obcokrajowców, przed Włochami – Niemców (24 356).

Napisany około 1140 roku, skradziony w 2011 roku — Kodeks Calixtinus

Francés to jedyna trasa na świecie, która istnieje od prawie 900 lat istnieje przewodnik: Aby 1140 powstał Codex Calixtinus, którego piąta księga — „Liber peregrinationis”, francuskiemu mnichowi Aymeric Picaud przypisywane — w jedenastu rozdziałach opisuje trasy, rzeki, sanktuaria i ludzi napotkanych po drodze, czasem z entuzjazmem, czasem z cudowną złośliwością: Galicyjczyków nazywa na przykład „porywczymi i bardzo kłótliwymi”. Jego incipit figuruje w kodeksie jako informacja o autorze: Ex re signatur, Iacobus liber iste uocatur. — Nie bez powodu książka ta nosi tytuł „Jakuba”. Zaskakująco wiele z tego, co w niej napisano, pozostaje aktualne do dziś; już w kodeksie chwalono okolice Irache jako krainę dobrego chleba i wyśmienitego wina.

To, że ta książka nie jest eksponatem muzealnym, udowodniła, jak na ironię, powieść kryminalna: W dniu 3 lipca 2011 r. kodeks zniknął z zabezpieczonego archiwum katedry w Santiago — i pojawił się 4 lipca 2012 r. w garażu byłego elektryka katedralnego, wraz ze śladami 2,4 miliona euro pochodzących ze skrzynek na datki. Dziesięć lat pozbawienia wolności tak brzmiał werdykt z 2015 roku. Od tamtej pory najstarszy przewodnik po tej trasie znów znajduje się tam, dokąd prowadzi jej ostatni rozdział: w Santiago.

Żółta strzałka — jak wiejski ksiądz ożywił Camino

To, że praktycznie nie da się zgubić na tej trasie, zawdzięczasz jednemu człowiekowi: Elías Valiña, urodzony w 1929 r. w Sarrii, od 1957 r. proboszczem w Passdorfie O Cebreiro. Obronił pracę doktorską poświęconą historii prawa Szlaku św. Jakuba (nagrodzoną nagrodą Premio Antonio de Nebrija przyznawaną przez Hiszpańską Radę ds. Badań Naukowych), napisał jeden z pierwszych współczesnych przewodników pielgrzymkowych — i zaczął w lata 80., by własnoręcznie oznaczyć tę na wpół zapomnianą trasę: żółtą farbą, którą — jak się opowiada — zdobył z resztek pozostałych po pracach związanych z oznakowaniem dróg. Z tych strzałek powstał najsłynniejszy znak drogowy na świecie.

Najpiękniejsza historia z tym związana to, szczerze mówiąc, być może tylko legenda, ale opowiada się ją przy tej trasie od dziesięcioleci: kiedy Guardia Civil zatrzymała malującego księdza w pobliżu Pirenejów i zapytała, co tam robi, podobno odpowiedział:„Estoy preparando una invasión” — przygotowuję inwazję. Miał rację, ale prawie jej nie doczekał: Valiña zorganizował w 1985 roku pierwsze spotkanie poświęcone Szlakowi św. Jakuba w Santiago, a w 1987 roku międzynarodowy kongres w Jaca — i zmarł w dniu 11 grudnia 1989 r., tuż przed nadejściem wielkiego rozkwitu. Jego grób znajduje się w kościele w O Cebreiro, a stojąca przed nim popiersie wita każdego, kto przekracza przełęcz w drodze do Galicji. Każda żółta strzałka między Pirenejami a Santiago ostatecznie prowadzi właśnie do niego.

Inne nazwy

Camino Francés szlak ten nosi tę nazwę, ponieważ był to szlak „Franków” — pielgrzymów, którzy przybywali czterema głównymi francuskimi trasami, o których wspomina Kodeks Calixtinus: Via Turonensis, Via Lemovicensis, Via Podiensis oraz Via Tolosana. Na arenie międzynarodowej spotkasz French Way lub Chemin français — i bardzo często po prostu„Szlak św. Jakuba” lub„El Camino” bez żadnych dodatków: jeśli nie podano nazwy szlaku, prawie zawsze chodzi właśnie o ten. Kto podchodzi do sprawy dokładnie, rozróżnia zatem: „Camino de Santiago” to cała rodzina, a Camino Francés jest jej najsłynniejszym członkiem. A miejscowość startową Saint-Jean-Pied-de-Port pielgrzymi zwykle skracają po prostu do SJPP.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Ta metoda jest idealna, jeśli chcesz swój pierwszy Camino idź — albo jeśli szukasz tego, co ma tylko on: poczucia, że jesteś częścią strumienia, który płynie od tysiąca lat. Co kilka kilometrów schronisko, w co drugiej wsi kawiarnia, a wieczorem długie stoły pełne ludzi z trzydziestu krajów, z których większość pielgrzymuje po raz pierwszy: żadna inna droga nie sprawia, że dotarcie na miejsce jest tak łatwe, a samotność tak dobrowolna. Nawet z niewiele czasu działa jak żadna inna — Pamplona, Burgos, León i Sarria to pełnoprawne punkty początkowe z dworcami kolejowymi.

Szczerze mówiąc, to jednak nie jest to coś dla ciebie, jeśli Samotność szukasz: W lipcu i sierpniu ostatnie 100 kilometrów od Sarrii to raczej procesja niż szlak, a w szczycie sezonu niektóre dni zaczynają się od wyścigu o łóżka. Wtedy ta spokojna Camino Primitivo lub surowy Camino del Norte lepszy wybór — albo wybierzesz tę samą trasę Francés w kwietniu lub pod koniec października, kiedy Meseta jest pusta, a schroniska zapełnione tylko w połowie: wtedy to zupełnie inna trasa. Nie spodziewaj się jednak dzikiej przyrody — ten Camino to krajobraz kulturowy z tysiącletnią infrastrukturą, a nie wyprawa górska.

Trasa i krajobraz

Trasa zaczyna się w górskim miasteczku Saint-Jean-Pied-de-Port i już na samym początku stawia przed tobą największą próbę: przejście przez Pireneje do Roncesvalles, ponad 1 300 metrów przewyższenia pierwszego dnia. Potem Hiszpania staje się bardziej przyjazna: przez zieloną Nawarra do Pampeluny, przez winnice na wzgórzach Rioja do Logroño, a stamtąd dalej do Burgos — i wtedy pojawia się odcinek, który jak żaden inny dzieli tę trasę: Płaskowyż, cicha płaskowyż o długości około 200 kilometrów, położony na wysokości około 900 metrów, między Burgos a León. Jedni omijają go autobusem, inni właśnie ten odcinek nazywają później sednem całego Camino.

Za León kraj znów się wznosi: przez Astorgę na Monte Irago z Cruz de Ferro, w dół do kotlin regionu Bierzo — a potem drugi duży podjazd na trasie, w górę do miejscowości położonej na przełęczy O Cebreiro, gdzie zaczyna się Galicja. Ostatnie około 150 kilometrów to zielony, pagórkowaty krajobraz porośnięty eukaliptusami, dębami i kukurydzą, wilgotny i miękki, z Sarria jako punkt startowy dla wszystkich, którzy pokonują tylko ostatni odcinek trasy. Teren jest urozmaicony, ale rzadko ekstremalny: prawdziwym wyzwaniem trasy Francés nie są wzniesienia, lecz dystans — 777 kilometrów to cały miesiąc życia, a nie weekendowa wędrówka.

Etapy, teren i stopień trudności

W zależności od tempa bieg Francés dzieli się na Od 28 do 35 etapów dziennych średnio od 20 do 25 kilometrów. Ponieważ każdy pokonuje tę trasę inaczej, zamiast sztywnego planu dnia znajdziesz tutaj dziesięć głównych odcinków — wszystkie odległości podane w kilometrach są orientacyjne, a wiążąca jest całkowita długość wynosząca 777,3 km na podstawie pomiarów tras z naszej bazy danych tras:

1. Saint-Jean-Pied-de-Port → Roncesvalles — ok. 25 km — Przejście przez Pireneje, najbardziej spektakularny początek wszystkich szlaków św. Jakuba: około 1 300 metrów różnicy wysokości trasą Napoleona (zamknięta zimą — wtedy trasą przez Valcarlos).
2. Roncesvalles → Pamplona — ok. 43 km (2 dni) — Trasa w dół przez lasy i wioski Nawarry do pierwszego większego miasta, znanego z Hemingwaya i biegów byków w San Fermín.
3. Pamplona → Puente la Reina — ok. 24 km — Przez grzbiet Alto del Perdón; w Puente la Reina łączą się szlaki z Francji, a miejscowość zawdzięcza swoją nazwę romańskiemu mostowi pielgrzymkowemu.
4. Puente la Reina → Logroño — ok. 68 km (3 dni) — Estella, fontanna wina w Irache i przejście z Nawarry do La Rioja.
5. Logroño → Burgos — ok. 121 km (5 dni) — Przez region winiarski, przez Nájera i Santo Domingo de la Calzada; na końcu gotycka katedra w Burgos.
6. Burgos → León — ok. 180 km (7–8 dni) — Meseta: rozległy, spokojny płaskowyż na wysokości około 900 metrów. Płaski, rozległy, sprzyjający medytacji — odcinek, który albo się uwielbia, albo pomija.
7. León → Astorga — ok. 49 km (2 dni) — Z królewskiego miasta León ze swoimi witrażami do miasta Gaudiego – Astorgi, gdzie szlak Camino skręca w stronę gór.
8. Astorga → Ponferrada — ok. 52 km (2 dni) — Przez Monte Irago i Cruz de Ferro (najwyższy punkt szlaku, na wysokości nieco ponad 1 500 m), w dół do Molinaseca i do zamku templariuszy w Ponferradzie.
9. Ponferrada → O Cebreiro — ok. 52 km (2–3 dni) — Przez tarasy winnic regionu Bierzo do Villafranca, a następnie pod górę drugą dużą rampą do kamiennej wioski O Cebreiro: witamy w Galicji.
10. O Cebreiro → Santiago de Compostela — ok. 152 km (6 dni) — Zielona Galicja przez Triacastela, Sarria (stąd ostatnie 100 km trasy oficjalnej), Portomarín i Monte do Gozo aż do Praza do Obradoiro.

Kilka słów o pierwszym dniu, bo to właśnie on jest najbardziej niebezpieczny: wysoka Szlak Napoleona pochodzi z Zamknięte od 1 listopada do 31 marca — rząd Nawarry ustalił to w 2015 roku, a kto mimo to wyruszy i będzie wymagał akcji ratunkowej, zostanie obciążony kosztami tej akcji. W tym okresie (oraz przy złej pogodzie) wybierasz trasę dolinową przez Valcarlos — poświęciliśmy jej osobną stronę: Camino Francés – Winterroute via Valcarlos.

Najciekawsze atrakcje na trasie

• Przejście przez Pireneje — pierwszy dzień na szlaku Napoleona do Roncesvalles: około 1 300 metrów różnicy wysokości, rozległe grzbiety, lot sępów — i poczucie, że zaczyna się coś wielkiego.
• Pamplona — Stolica Nawarry z zachowanymi murami obronnymi i starówką, którą Hemingway rozsławił na całym świecie; w lipcu odbywają się tu biegi byków z okazji święta San Fermín.
• Puente la Reina — romański most pielgrzymkowy z XI wieku, zbudowany dzięki królewskiej dotacji dla pielgrzymów; tutaj zbiegają się szlaki frankońskie, o czym do dziś świadczy nazwa miejscowości.
• Fontanna wina w Irache — Od 1991 roku przy murze winiarni obok klasztoru (którego winnice zostały ufundowane już w 1072 roku) podaje się pielgrzymom czerwone wino: jeden łyk, nie całą butelkę — tak jest napisane.
• Santo Domingo de la Calzada — w katedrze mieszkają kogut i kura, stanowiąc żywe przypomnienie cudu na szubienicy; związana z tym pieśń pielgrzymów jest częścią dziedzictwa ludowego: „Santo Domingo de la Calzada, donde cantó la gallina después de asada”.
• Burgos — jedna z trzech wielkich gotyckich katedr Hiszpanii (UNESCO), a do tego grób Cida: najbardziej okazałe miasto na całej trasie.
• Meseta — 200 kilometrów płaskowyżu między Burgos a León. Nie jest to „odcinek wytrzymałościowy”, ale dla wielu, z perspektywy czasu, sedno Camino: nigdzie indziej szlak nie jest tak cichy, a niebo tak rozległe.
• León — katedra z około 1 800 metrów kwadratowych średniowiecznych witraży oraz krypta królewska św. Izydora: najważniejszy punkt trasy pod względem historii sztuki.
• Astorga — Pałac biskupi Gaudíego tuż obok katedry, a do tego ostatnie miasto przed górami: tutaj zaopatruje się w prowiant na Monte Irago.
• Cruz de Ferro — żelazny krzyż w pobliżu najwyższego punktu szlaku (nieco ponad 1 500 m): od pokoleń pielgrzymi składają tu przyniesione ze sobą kamienie — wzgórze poniżej ukształtowało się właśnie z takich kamieni.
• O Cebreiro — kamienne chaty w stylu celtyckim (pallozas), przedromański kościół z grobem Elíasa Valiña — oraz pierwszy widok na całą Galicję.
• Sarria — niepozorne, ale pod względem statystycznym najważniejsze miejsce pielgrzymek: w 2025 roku wyruszyło stąd 162 040 pielgrzymów, więcej niż z jakiegokolwiek innego miejsca na świecie.
• Monte do Gozo — „Wzgórze Radości”: stąd pielgrzymi po raz pierwszy dostrzegali wieże Santiago — przy dobrej widoczności można to zobaczyć nawet dzisiaj.
• Katedra w Santiago — Przybycie na Praza do Obradoiro, Pórtico da Gloria, posąg Apostołów, msza dla pielgrzymów: cel, który od tysiąca lat stanowi sens tej drogi.

Jak pielgrzymi trafiają na tę drogę

Francés stanowi centrum Europy — już w Kodeksie Calixtinusie opisano cztery francuskie dopływy, z których dwa znajdują się obecnie w naszej sieci: Te Via Podiensis pochodzi z Le Puy-en-Velay i wpada do morza przed Saint-Jean-Pied-de-Port, a Via Tolosana przekracza Pireneje dalej na wschód w okolicy Somportu i łączy się jako Camino Aragonés w Puente la Reina na szlaku Francés. Jak długo pielgrzymi z obszarów niemieckojęzycznych już tak postępują, pokazuje pewna książka: w 1495 roku mnich z zakonu serwitów Hermann Künig von Vach w Strasburgu „Die walfart und straß zu sant Jacob” — pierwszy niemiecki przewodnik po Szlaku św. Jakuba, opisujący trasę górną i dolną przebiegającą przez całą Europę; do około 1530 roku ukazało się pięć wydań. Jego cel był taki sam jak twój.

W praktyce oznacza to, że możesz tu dotrzeć pieszo z niemal całej Europy — albo po prostu pociągiem. Saint-Jean-Pied-de-Port można się tam dostać przez Bayonne, a kto ma mniej niż miesiąc czasu, powinien wybrać jedną z klasycznych tras częściowych Pamplona, Burgos, León lub Sarria — wszystkie z dworcem kolejowym, wszystkie z noclegami już od pierwszego wieczoru. Twój Credencial (Kartę pielgrzyma) można zamówić z wyprzedzeniem lub odebrać w miejscu startu; od Sarrii trzeba zebrać dwa pieczątki dziennie, aby ostatnie 100 kilometrów zostało zaliczone do Composteli.

Kontynuować pielgrzymkę?

W Santiago oficjalnie kończy się etap Francés — ale dla wielu brakuje jeszcze epilogu: Camiño a Fisterra prowadzi dalej przez około 91 kilometrów i w ciągu 3–4 dni do przylądka Fisterra, „końca świata” w starożytności, gdzie przy latarni morskiej znajduje się kamień milowy 0,0, a trasę tę potwierdza osobny certyfikat „Fisterrana”. Jest to jedyna trasa do Santiago, która zaczyna się w Santiago, a nie kończy — i po miesiącu wędrówki na zachód dopiero Atlantyk wydaje się być punktem końcowym.

Z Fisterry prowadzi jedna dzika, nadmorska trasa, którą można pokonać w ciągu jednego dnia, o długości niecałych 29 kilometrów, do Muxía, do sanktuarium Virxe da Barca położonego wśród fal — to właśnie jest Camiño a Fisterra-Muxía. Do Santiago wrócisz trasą Camiño a Muxía (około 88 km) albo po prostu wsiądziesz do autobusu. Cała pętla Santiago–Fisterra–Muxía–Santiago to osobna, niewielka przygoda trwająca około tygodnia.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Najlepszy czas to od kwietnia do czerwca oraz od września do października — przyjemne temperatury, ruchliwe, ale nie przepełnione szlaki; wrzesień, z liczbą 76 987 przyjazdów (2025), jest najintensywniejszym miesiącem w roku. Pełne lato sprawdza się, ale ma dwa minusy: upał na pozbawionej cienia Mesecie oraz pełny ruch od Sarrii. Zimą szlak jest spokojny i łatwy do pokonania — jednak wiele schronisk jest zamkniętych, a pierwszego dnia obowiązuje wymóg noclegu w Valcarlos (patrz wyżej).

Poza sezonem prawie nie trzeba rezerwować miejsc — sieć noclegów jest tak gęsta, że zawsze znajdziesz łóżko w zasięgu ręki. Latem miejsca zajmują ci, którzy wstają wcześnie, zwłaszcza na etapach w Galicji. Najłatwiej zaplanować to bezpośrednio w Camino Ninja App: Zawiera pełną trasę, pokazuje wszystkie miejsca noclegowe po drodze i pozwala dostosować etapy do Twoich możliwości, a nie do wskazówek przewodnika.

Jeśli chodzi o bagaż, wystarczy stara zasada pielgrzymów: nie więcej niż dziesięć procent masy ciała, dobrze rozchodzone buty, plastry na pęcherze, ubrania warstwowe zamiast grubej kurtki. Po drodze znajdziesz wszystko — prawie każda miejscowość na trasie ma supermarket i aptekę, a usługi transportu plecaków działają na całej trasie. Ten Credencial można je otrzymać wcześniej online lub w Saint-Jean; kompostelę odbierasz na końcu w biurze pielgrzymkowym w Santiago.

Ile kosztuje cię ta droga

Szlak Francés jest najtańszym spośród głównych szlaków, ponieważ konkurencja działa na Twoją korzyść (stan na sierpień 2026 r.): schroniska publiczne i miejskie kosztują od 8 do 14 € za noc — jednolita stawka w Galicji 10 € w schroniskach prowadzonych przez Xuntę —, prywatne albergues od 17 do 22 €. To Menú del Peregrino za trzy dania, chleb i wino zapłacisz od 11 do 14 €, śniadanie za 3–5 €. Kto nocuje w schroniskach i je dania z menu, ten wychodzi na od 35 do 50 € dziennie — czyli w sumie za całą trasę około 1 100–1 700 €, plus koszty dojazdu i powrotu. Jeśli uwzględnić pensjonaty i restauracje, dziennie wyjdzie raczej 60–80 €. Możesz oszczędzać tak jak Hiszpanie: w porze lunchu obfite danie, a wieczorem chleb, ser i pomidory z Mercado.

Dojazd

Na początek: Saint-Jean-Pied-de-Port znajduje się we francuskim Kraju Basków. Zazwyczaj dojeżdża się tam przez Bayonne do — z Paryża pociągiem TGV, a następnie pociągiem regionalnym przez dolinę Nive do Saint-Jean. Osoby podróżujące samolotem powinny skorzystać z Biarritz, Bilbao lub Pamplona i kontynuuje podróż autobusem lub pociągiem; z Niemiec najszybszym rozwiązaniem jest często połączenie lotu do Bilbao i autobusu do Bayonne.

Z dala od celu: Santiago de Compostela posiada międzynarodowe lotnisko (SCQ) z bezpośrednimi lotami do wielu europejskich miast; połączenia kolejowe i autokarowe łączą miasto z Madrytem, Porto i całym Półwyspem Iberyjskim. A przystanki pośrednie Pampeluna, Burgos, León i Sarria Do wszystkich tych miejsc można wygodnie dojechać pociągiem lub autobusem przez Madryt.

• Dojazd na miejsce startu: Pociąg Paryż → Bayonne → Saint-Jean-Pied-de-Port; lotniska w Biarritz, Bilbao i Pampelunie.
• Powrót: Lot z Santiago (SCQ) lub pociąg/autobus dalekobieżny w kierunku Madrytu i Porto.
• Wstęp: Pamplona, Burgos, León (pociągiem z Madrytu) i Sarria (pociągiem z Madrytu/A Coruña) — każda z tych miejscowości to doskonały punkt wyjścia.