Drei-Seen-Weg

W skrócie

• Start / Meta: Bazylea, katedra (Münster) / Payerne, kościół opacki; mapa Camino Ninja kończy się na km 188,3 na skraju miejscowości
• Długość: 188,3 km
• Czas: 8 etapów, średnio nieco ponad 23 km; spokojnym tempem 9–10 dni
• Przewyższenie: ↗ 5 158 m / ↘ 4 954 m
• Najwyższy punkt: 1 288 m na km 63,6 na Raimeux, między Rebeuvelier a Moutier
• Krajobraz: Leimental i dolina Birs, fałdy Jury z przełomami i pastwiskami, wysoki płaskowyż Bellelay, winnice nad Jeziorem Biel, płaska kraina warzyw Grosse Moos, a na końcu równina Broye
• Oznakowanie: żółte romby i drogowskazy, a między Bazyleą a Biel dodatkowo zielone pole z białą 80 trasy Via Jura
• Ślady św. Jakuba: kościół w Péry, poświadczony w 884 roku jako kościół św. Jakuba; według stowarzyszenia ścieżka pielgrzymia nad Jeziorem Biel udokumentowana od XIV wieku; na mecie dawny kościół kluniacki w Payerne
• Nocleg: klasztor i schronisko młodzieżowe Burg Rotberg koło Mariastein, Centre Saint-François i schronisko młodzieżowe w Delémont, B&B i hotele w Jurze i Seeland, schronisko młodzieżowe w Avenches, Maison des Cadets w Payerne
• Drogi łączące: Baslerweg i Lindau – Héricourt w Bazylei, Himmelreich Jakobsweg z końcem nad Renem w Bazylei, Verbindungsweg Mariastein – Willisau od Flüh i Mariastein
• Najlepszy czas: od maja do października; zimą na Raimeux i płaskowyżu Bellelay często leży śnieg

Przegląd

Drei-Seen-Weg to bardziej zachodnia z dwóch dróg św. Jakuba, które zaczynają się w Bazylei. Podczas gdy Baslerweg zmierza prosto do Berna, ta droga zatacza łuk przez francuskojęzyczną Jurę i obok jezior Biel, Neuchâtel i Murten. Po drodze osiem razy zmieniasz kanton: Bazylea-Miasto, Bazylea-Okręg, Solura, Jura, Berno, Neuchâtel, Fryburg i Vaud. Osiem kantonów, dwa języki i miasto, które dopiero od 1 stycznia 2026 roku należy do kantonu Jura – Moutier zagłosowało za zmianą w 2021 roku stosunkiem 54,9 procent.

Ta droga jest starsza niż kult św. Jakuba. Na długich odcinkach biegnie rzymską drogą, która łączyła Augusta Raurica koło Bazylei z Aventicum, dzisiejszym Avenches, i prowadzi przez skalną bramę Pierre Pertuis, nad którą widnieje rzymska inskrypcja budowlana. Szczerze mówiąc, pierwsza jedna trzecia sporo od ciebie wymaga: między Bazyleą a Biel leżą dobre trzy czwarte przewyższeń. Potem robi się płasko, winnie i w niektóre dni wręcz za krótko.

Inne nazwy

Stowarzyszenie prowadzi szlak jako Drei Seen Weg i jako trasę Basel – Jura – Drei Seen, w starszych materiałach także jako Basel–Payerne. Po angielsku spotkasz nazwę Three Lakes Way, po francusku Chemin des Trois-Lacs. Ponieważ między Bazyleą a Biel szlak w dużej mierze pokrywa się z krajową trasą pieszą Via Jura, na tablicach często widnieje jej numer 80. Większość miejscowości ma dwie nazwy: Delémont to Delsberg, Moutier Münster, Biel Bienne, Murten Morat, Avenches Wiflisburg, Payerne Peterlingen.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Idealny, jeśli w nieco ponad tydzień chcesz przejść z dużego miasta nad Renem do francuskojęzycznej Szwajcarii i cenisz różnorodność: klasztor w skalnej grocie, samotne wzniesienia Jury, tarasy winnic, średniowieczne mury obronne i rzymski amfiteatr. Idealny także, jeśli chcesz odświeżyć szkolny francuski – od Soyhières wita się „Bonjour”.

Szczerze mówiąc, nie jest jednak dla ciebie, jeśli oczekujesz tanich schronisk pielgrzymich co dzień marszu: prawdziwe łóżka dla pielgrzymów są tylko w kilku miejscowościach, poza tym są to B&B, gospody i hotele w szwajcarskich cenach. Nie dla ciebie, jeśli długie górskie etapy sprawiają ci trudność – dzień przez Raimeux to prawie 30 kilometrów i ponad 1 000 metrów podejścia. I nie dla ciebie, jeśli szukasz samotności nad wodą: nad Jeziorem Biel w letnie weekendy dzielisz szlak z wycieczkowiczami i miłośnikami wina.

Trasa i krajobraz

Z Bazylei do Biel (km 0–119,5): Od katedry idziesz przez Birsfelden (km 3,2) i Leimental, przez Therwil (km 12,9) i Flüh (km 18,6) w górę do Mariastein (km 19,5); Münchenstein i Oberwil leżą obok szlaku. Przez Kleinlützel (km 31,5) i Soyhières (km 39,7) docierasz wzdłuż Birs do Delémont (km 44,5). Potem wielkie podejście: przez Courroux, Vicques i Rebeuvelier (km 57,4) na grzbiet Raimeux, 1 288 metrów na km 63,6, i w dół do Moutier (km 73,0). Przez Perrefitte i Les Ecorcheresses dochodzisz na wysoki płaskowyż z dawnym klasztorem Bellelay (km 91,1), potem do Tavannes (km 99,0), na przełęcz Pierre Pertuis, do Sonceboz-Sombeval (km 102,7), Péry (km 110,3) i okolicą wąwozu Taubenloch koło Frinvillier do Biel/Bienne (km 119,5).

Z Biel do Payerne (km 119,5–188,3): Północnym brzegiem Jeziora Biel idziesz wśród winorośli przez Twann (km 128,7) i Ligerz (km 130,8) do La Neuveville (km 134,6); Wyspa św. Piotra leży naprzeciwko na jeziorze i można na nią zboczyć statkiem albo Heidenweg z Erlach. Przez Le Landeron (km 138,1) i Erlach (km 143,0) wchodzisz w Grosse Moos, płaski warzywniak Szwajcarii, do Ins (km 149,2), przez kanał Broye koło Sugiez (km 156,4) i do Murten/Morat (km 162,1) nad Jeziorem Murten. Ostatnie kilometry prowadzą przez Villarepos (km 171,5) do Avenches (km 174,9) i przez równinę Broye do Payerne (km 187,4); Faoug i Domdidier leżą tuż obok szlaku.

Etapy, ukształtowanie terenu i stopień trudności

Pokazujemy szlak w 8 etapach; kilometry pochodzą z mapy Camino Ninja, skalibrowanej dokładnie na 188,3 km. Stowarzyszenie dzieli trasę drobniej na 14 odcinków po 10–21 kilometrów, np. z postojem na Raimeux i w Kleinlützel – to ma sens, jeśli chcesz krótszych dni i znajdziesz na nie łóżka.

1. Basel → Mariastein (19,5 km) — Z miasta przez Birsfelden i Leimental, na koniec stromo w górę do klasztoru pielgrzymkowego.
2. Mariastein → Delémont (25,0 km) — Przez wzniesienia Jury do Kleinlützel, doliną Birs obok Soyhières i w dół do stolicy kantonu Jura.
3. Delémont → Moutier (28,5 km) — Etap królewski: przez Vicques i Rebeuvelier na Raimeux, 1 288 m, i długie zejście do Moutier.
4. Moutier → Tavannes (26,0 km) — Przez Perrefitte i Les Ecorcheresses na płaskowyż Bellelay, przez pastwiska Jury do Tavannes.
5. Tavannes → Biel/Bienne (20,5 km) — Przez skalną bramę Pierre Pertuis, przez Sonceboz i Péry doliną Suze w dół do Biel.
6. Biel/Bienne → La Neuveville (15,1 km) — Winnice, Twann, kościół w Ligerz; na tyle krótki, że starczy czasu na wypad na Wyspę św. Piotra.
7. La Neuveville → Murten/Morat (27,5 km) — Le Landeron, Erlach, prosta jak strzała Grosse Moos z Ins i Sugiez, aż nad Jezioro Murten.
8. Murten/Morat → Payerne (26,2 km) — Przez Villarepos do rzymskiego Avenches i przez równinę Broye do kościoła opackiego; jeśli dzielisz etap, nocuj w Avenches.

Trudność skupia się w pierwszych pięciu dniach. Zejście z Raimeux jest długie i śliskie po deszczu, ścieżki Jury to często korzenie i wapień; w Seeland natomiast idziesz dużo drogami polnymi i asfaltem. Wystarczy pewny krok, miejsc wspinaczkowych nie ma.

Dwa razy Paternus: Rzymianin podpisał tę drogę

Między Tavannes a Sonceboz, na wysokości 827 metrów, przechodzisz przez skałę. Pierre Pertuis, „przebity kamień”, to naturalna skalna brama, którą Rzymianie poszerzyli, bo właśnie tu droga z Augusta Raurica do Aventicum przekraczała dział wodny między Birs a Suze. Nad północnym wejściem do dziś widnieje inskrypcja budowlana z III wieku, w pełnym brzmieniu: „NUMINIBUS AUGUSTORUM VIA DUCTA PER MARCUM DUNIUM PATERNUM IIVIRUM COLONIAE HELVETIORUM” – „Bóstwom cesarzy: drogę zbudował Marek Duniusz Paternus, duumwir kolonii Helwetów”. Chodzi o kolonię Aventicum, dzisiejsze Avenches, obok którego przechodzisz ostatniego dnia.

Do początku XX wieku cały ruch przechodził przez tę dziurę. W latach 1914–1918 oddziały saperów zbudowały nową drogę przełęczową, oddaną do użytku w 1932 roku, a od listopada 1997 roku autostrada A16 biegnie pod tobą w tunelu o długości 2 100 metrów. Skalna brama znów należy więc do ciebie.

Na mecie czeka drugi Paternus. Payerne wywodzi się od Villa Paternia, majątku Publiusza Grakcjusza Paternusa z III wieku; w 961 roku miejscowość pojawia się w dokumentach jako Paterniacum. Drei-Seen-Weg nie zaczyna się więc jako ścieżka pielgrzymia, lecz jako rzymski gościniec – z podpisem jednego Paternusa w połowie i imieniem drugiego na końcu. W praktyce: zaplanuj przy Pierre Pertuis dziesięć minut, inskrypcję widać ze szlaku.

Najciekawsze atrakcje na trasie

• Katedra w Bazylei (km 0) — konsekrowana w 1019 roku w obecności cesarza Henryka II, ciężko uszkodzona w trzęsieniu ziemi w 1356 roku, od 1529 roku reformowana; Portal św. Galla z ok. 1150/1170 roku przedstawia Sąd Ostateczny, a w katedrze spoczywa Erazm z Rotterdamu, zmarły w 1536 roku.
• Mariastein (km 19,5) — kaplica łask w skalnej grocie, 59 stopni pod kościołem klasztornym; legenda o uratowanym dziecku pasterza jest poświadczona na piśmie w 1442 roku, a w 1541 roku szlachcic Hans Thüring Reich von Reichenstein przeżył tu upadek. Benedyktyni od 1648 roku, wypędzeni w 1874, przywróceni w 1971, bazylika od 1926 roku.
• Notre-Dame du Vorbourg koło Delémont (km 44,5) — kaplica pielgrzymkowa na skalnym cyplu, którą według tradycji w 1049 roku konsekrował papież Leon IX, potomek panów na Egisheim; niecałe 2 kilometry od centrum.
• Moutier (km 73,0) — założone ok. 640 roku jako klasztor w „wielkiej dolinie”, opat German zginął śmiercią męczeńską w 675 roku; Biblia z Moutier-Grandval, spisana w Tours ok. 840 roku, znajduje się od 1836 roku w British Library w Londynie.
• Bellelay (km 91,1) — opactwo norbertanów założone w 1136 roku, nazwane według legendy od dzikiej lochy, na którą polował prepozyt Siginand: „belle laie”, piękna locha. Barokowy kościół Franza Beera z lat 1708–1714, ser poświadczony już w 1192 roku – stąd pochodzi Tête de Moine.
• Pierre Pertuis (między km 99,0 a 102,7) — rzymska skalna brama z inskrypcją Paternusa.
• Péry (km 110,3) — po raz pierwszy wzmiankowane w 884 roku, z kościołem św. Jakuba; od reformacji w 1530 roku reformowane, obecny budynek pochodzi z 1706 roku i ma gotyckie jądro.
• Twann i Ligerz (km 128,7 i 130,8) — wsie winiarskie, po raz pierwszy wzmiankowane w 1185 i 1178 roku; od 2010 roku reformowana parafia nosi oficjalnie nazwę „Pilgerweg Bielersee” (Szlak Pielgrzymi nad Jeziorem Biel). Friedrich Dürrenmatt w 1950 roku rozpoczął akcję „Der Richter und sein Henker” (Sędzia i jego kat) na drodze powyżej Twann.
• Wyspa św. Piotra (naprzeciwko km 131,3, zboczenie z trasy) — w 1107 roku podarowana Cluny, przeorat do 1484 roku; Jean-Jacques Rousseau mieszkał tu sześć tygodni w 1765 roku i napisał później: „De toutes les habitations où j'ai demeuré, aucune ne m'a rendu si véritablement heureux … que l'île de Saint-Pierre au milieu du lac de Bienne.” (Ze wszystkich miejsc, w których mieszkałem, żadne nie dało mi tak prawdziwego szczęścia … jak Wyspa św. Piotra pośrodku Jeziora Biel.)
• Murten/Morat (km 162,1) — mury obronne, po których można chodzić; przed miastem Konfederaci pokonali 22 czerwca 1476 roku Karola Śmiałego, poległo ok. 10 000 Burgundczyków; obelisk stoi od 1822 roku.
• Avenches (km 174,9) — Aventicum, kolonia za Wespazjana ok. 70 roku n.e., okresowo ponad 20 000 mieszkańców, 5,2 kilometra murów miejskich, amfiteatr na maksymalnie 16 000 widzów; w 1939 roku znaleziono tu złote popiersie Marka Aureliusza.
• Kościół opacki w Payerne (km 187,4) — założony ok. 961–965 roku jako przeorat kluniacki z inicjatywy cesarzowej Adelajdy, kościół z XI wieku; po reformacji w 1536 roku spichlerz, ludwisarnia, koszary i więzienie, od 2007 roku odnawiany za ok. 20 milionów franków.

Jak pielgrzymi trafiają na tę drogę

Bazylea to węzeł. Nad Renem kończy się od północy Himmelreich Jakobsweg ze Schwarzwaldu, a przez miasto biegnie Lindau – Héricourt znad Jeziora Bodeńskiego na zachód. Kto startuje w Bazylei, ma dwie szwajcarskie kontynuacje:

• Baslerweg — bezpośrednia droga przez Wyżynę Szwajcarską do Berna
• Drei-Seen-Weg — okrężna droga przez Jurę, Jezioro Biel i Murten do Payerne

Koło Flüh i Mariastein odbija ponadto na wschód Verbindungsweg Mariastein – Willisau; kto stamtąd przychodzi, wchodzi tu na Drei-Seen-Weg albo opuszcza go w kierunku Szwajcarii Środkowej.

Kontynuować pielgrzymkę?

Tak, ale z luką na mapie. Na mapie Camino Ninja Drei-Seen-Weg kończy się w Payerne i nie łączy się tam z żadną inną drogą: główna linia Via Jacobi biegnie dalej na wschód, przez Fryburg, Romont i Moudon. Stowarzyszenie prowadzi jednak wariant Via Jacobi z Fryburga przez Payerne do Moudon; idąc nim, w jeden dzień dojdziesz z Payerne do Moudon i znów jesteś na głównej linii, która prowadzi przez Lozannę do Genewy. Z Genewy drogi francuskie wiodą dalej w kierunku Le Puy-en-Velay i Santiago.

Kto kończy w Payerne, wraca pociągiem przez Fryburg lub Lozannę.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Paszport pielgrzyma i aplikacja. Jak na wszystkich szwajcarskich drogach św. Jakuba potrzebujesz paszportu pielgrzyma (credencial), aby nocować w kwaterach pielgrzymich i klasztorach oraz dokumentować swoją drogę; jeśli później pójdziesz dalej aż do Santiago, zbierasz w nim od Bazylei pieczątki do Composteli. Najlepiej zamów go z wyprzedzeniem online, żeby dotarł do ciebie na czas przed startem – w Verein Jakobsweg Schweiz – Compostelle Suisse kosztuje 12 CHF (ok. 13 €) (stan: październik 2026). Pieczątki dostaniesz w klasztorach, kancelariach parafialnych i wielu noclegach. Z Camino Ninja App masz mapę i ślad offline; najprościej zaplanować drogę bezpośrednio w aplikacji, w której układasz etapy i od razu planujesz odpowiednie noclegi.

Noclegi. Lista stowarzyszenia podaje łóżka w Mariastein, Kleinlützel, Delémont, Perrefitte, Sonceboz, Biel, La Neuveville, Ins, Münchenwiler koło Murten, Avenches i Payerne. W Moutier, Tavannes i Murten znajdziesz hotele, ale nie kwatery pielgrzymie – zarezerwuj tam z wyprzedzeniem. Schroniska młodzieżowe w Mariastein i Avenches działają sezonowo; sprawdź to przed wyjazdem.

Język i pora roku. Między Soyhières a Biel oraz od Murten językiem codziennym jest francuski, Biel jest oficjalnie dwujęzyczne. Najlepszy czas to maj–październik; wiosną śnieg utrzymuje się na Raimeux i wokół Bellelay, a w pełni lata na Grosse Moos i równinie Broye jest mało cienia. Od grudnia 2024 roku w Ligerz nie zatrzymuje się już żaden pociąg, kursują tam autobusy zastępcze.

Ile kosztuje cię ta droga

Szwajcaria jest droga, a tanie łóżka dla pielgrzymów to rzadkość. Według listy noclegów stowarzyszenia klasztor Mariastein kosztuje 30–50 CHF (ok. 32–53 €), Centre Saint-François w Delémont 50–80 CHF (ok. 53–84 €), B&B w Kleinlützel 90 CHF (ok. 95 €), B&B w Biel i La Neuveville 50–80 CHF (ok. 53–84 €), pokój prywatny w Ins 55 CHF (ok. 58 €), zamek Münchenwiler 50–80 CHF (ok. 53–84 €); hotele w Perrefitte i Sonceboz kosztują ponad 80 CHF (ponad 84 €), hotele w La Neuveville ok. 80–150 CHF (ok. 84–160 €) (wszystko stan: październik 2026, lista bez daty).

Licz się z kosztem 90–150 CHF (ok. 95–160 €) dziennie za łóżko, śniadanie i kolację; ze schroniskami młodzieżowymi i piknikiem ze sklepu we wsi wychodzi taniej. Do tego dochodzą paszport pielgrzyma i broszura szlaku stowarzyszenia, po 12 CHF (ok. 13 €) każde.

Dojazd

Na start. Basel SBB to jeden z największych dworców w Szwajcarii, z bezpośrednimi pociągami z Niemiec i Francji; z Badischer Bahnhof i z dworca SBB tramwaj dowiezie cię w kilka minut do katedry. Lotnisko Bazylea-Miluza leży na terytorium Francji, z autobusem do Basel SBB.

Z mety. Payerne leży na liniach kolejowych w kierunku Fryburga, Yverdon i Lozanny; do Bazylei wrócisz z jedną przesiadką w nieco ponad dwie godziny. Murten, Avenches, Biel i Delémont też mają dworce, gdybyś chciał skończyć wcześniej lub pominąć pojedyncze etapy.

• Kolej: sbb.ch — połączenia do Bazylei i z Payerne
• Szlak i noclegi: jakobswegschweiz-compostellesuisse.ch — stowarzyszenie, paszport pielgrzyma, broszura szlaku
• Statek: bielersee.ch — żegluga po Jeziorze Biel, także na Wyspę św. Piotra