Jakobsweg Rothenburg–Speyer (Nordroute)

W skrócie

• Start / Cel: klasztor Schöntal (dolina Jagst) / Sinsheim, Stift Sunnisheim
• Długość: 78,7 km
• Czas: 4 etapy, Ø 19,7 km (podział Camino Ninja); etap Adelsheim–Mosbach z 27,5 km to prawdziwa próba
• Przewyższenia: ↗ 1045 m / ↘ 1107 m — na kilometr bardziej pofałdowany niż droga główna, choć szczyty leżą niżej
• Najwyższy punkt: 358 m na km 8,5 na wysoczyźnie między Oberkessach a Hergenstadt; najniższy punkt 137 m na km 48,1 nad Neckarem koło Neckarelz
• Etapy: 4 — system Camino Ninja; stacje kolejowe w Adelsheim, Mosbach-Neckarelz, Obrigheim, Aglasterhausen, Neckarbischofsheim i Sinsheim
• Krajobraz: wysoczyzna między Jagst a Kessach, skraj Odenwaldu z długimi odcinkami leśnymi, dolina Neckaru koło Mosbach, dolina Schwarzbach, otwarte Kraichgau
• Opiekun: Jakobusinitiative Mühlhausen (Kraichgau) jako wariant Drogi św. Jakuba Rothenburg–Spira; utrzymanie przez wolontariuszy, m.in. z Odenwaldklub
• Oznakowanie: żółta wiązka promieni na niebieskim tle jak na drodze głównej — plus żółty punkt, który wyróżnia Nordroute
• Ślady św. Jakuba: kościół św. Jakuba w Adelsheim (1489, ponad 60 epitafiów); Gutleutkapelle w Mosbach ze św. Jakubem w stroju pielgrzyma (freski z 1496) oraz wyrytymi przez średniowiecznych pielgrzymów muszlami i rogami akwizgrańskimi; Totenkirche w Neckarbischofsheim, w 1348 roku przekazana kolegiacie w Wimpfen
• Noclegi: brak sieci schronisk; dom gościnny klasztoru Schöntal na starcie, dalej gospody, pensjonaty i hotele — mniej łóżek niż na drodze głównej, rezerwuj z wyprzedzeniem
• Szlaki łącznikowe: odgałęzienie od Jakobsweg Rothenburg–Speyer na jego km 72,1, powrót w Sinsheim na jego km 141,0; dojściem do Rothenburga jest Mittelfränkischer Jakobsweg
• Połączenie do Santiago: przez Sinsheim i Spirę na Pfälzer Nordroute lub Pfälzer Südroute do Hornbach, dalej do Metzu i Vézelay
• Najlepszy czas: od kwietnia do października, idealnie maj/czerwiec i wrzesień; leśne drogi między Adelsheim a Mosbach po deszczu są gliniaste

Przegląd

To nie jest osobna droga, to decyzja. Po 72 kilometrach Drogi św. Jakuba z Rothenburga do Spiry stoisz przed cysterskim klasztorem Schöntal w dolinie Jagst, a opiekun szlaku ma na ten temat tylko jedno zdanie: „Od klasztoru Schöntal można również wybrać trasę północną przez Odenwald do Sinsheim”. Droga główna trzyma się Jagst i biegnie przez Möckmühl i Bad Wimpfen; Nordroute wychodzi z doliny na wysoczyznę, koło Adelsheim skręca na zachód ku skrajowi Odenwaldu, w Mosbach dochodzi do Neckaru i doliną Schwarzbach oraz przez Kraichgau prowadzi do Sinsheim, gdzie obie linie znów stają się jedną. 78,7 kilometra, cztery etapy, 1045 metrów podejścia — na kilometr bardziej pofałdowana niż droga główna, bardziej lesista, bardziej pusta.

Szczerze mówiąc, Nordroute ma mniej wszystkiego, czego droga główna ma w nadmiarze: mniej łóżek, mniej stacji, mniej wielkich nazw — ani Bad Wimpfen, ani pałacu cesarskiego. W zamian ma jedno miejsce, którego droga główna nie może zaoferować. W Gutleutkapelle na wschodnim skraju Mosbach, zbudowanej w latach 1430–1440 jako leprozorium, cykl fresków z 1496 roku ukazuje apostoła Jakuba w stroju pielgrzyma z muszlą — a w ścianach poniżej średniowieczni pielgrzymi wyryli własne znaki, muszle i rogi akwizgrańskie, odznaki swoich pielgrzymek. Nie pomnik, który ktoś postawił później, lecz ślad tych, którzy naprawdę tu przechodzili. Do tego kościół św. Jakuba z 1489 roku w Adelsheim z ponad sześćdziesięcioma nagrobkami i Totenkirche w Neckarbischofsheim z freskami z około 1350 roku. Kto zna drogę główną, znajdzie tu drugą rundę; kto po raz pierwszy idzie z Rothenburga do Spiry, powinien to wiedzieć, zanim skręci przy klasztorze.

Inne nazwy

Opiekun szlaku, Jakobusinitiative Mühlhausen, nazywa go oficjalnie Nordroute — trasą północną, jako przeciwieństwo Hauptroute, trasy głównej przez Bad Wimpfen. Przeczytasz też Nordroute durch den Odenwald, wariant odenwaldzki albo Jakobsweg Schöntal – Sinsheim. My prowadzimy go jako Jakobsweg Rothenburg–Speyer (Nordroute), bo dokładnie tym jest: wariantem jednej drogi, nie osobną linią.

Jedna liczba dla orientacji: ulotka opiekuna podaje dla Nordroute 73,7 kilometra od Schöntal, nasze dane trasy 78,7 — różnica wynika z przejść przez miejscowości i sposobu nagrania śladu. My liczymy konsekwentnie 78,7 kilometra. I nie pomyl: Pfälzer Nordroute to inna droga — zaczyna się dopiero w Spirze.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Idealna, jeśli przeszedłeś już drogę główną i za drugim razem chcesz zobaczyć coś innego. Idealna, jeśli ślady pielgrzymów pociągają cię bardziej niż pałace cesarskie — ryty w Gutleutkapelle to najbardziej namacalne świadectwo średniowiecznego pielgrzymowania na całej drodze z Rothenburga do Spiry. Idealna, jeśli szukasz ciszy: na wysoczyźnie między Schöntal a Adelsheim i w lesie między Lindengrund a Waldmühlbach bywają dni, gdy nie spotkasz nikogo. Idealna, jeśli masz cztery dni i chcesz zamkniętego odcinka, ze stacją w zasięgu na początku i stacją na końcu. I idealna, jeśli lubisz domy szachulcowe — Mosbach, Helmstadt i Neckarbischofsheim dostarczają ich seryjnie.

Szczerze mówiąc, nie jest dla ciebie, jeśli po raz pierwszy idziesz z Rothenburga do Spiry: wtedy wybierz drogę główną, jest lepiej zaopatrzona w łóżka i kolej, a z doliną Jagst i Bad Wimpfen ma mocniejsze punkty kulminacyjne. Nie dla ciebie, jeśli każdego wieczoru potrzebujesz noclegu w zasięgu spaceru — etap Adelsheim–Mosbach ma 27,5 kilometra, z czego ponad dziesięć bez żadnej miejscowości. Nie dla ciebie, jeśli chcesz krótkich dni: trzy z czterech etapów mają od 17 do 28 kilometrów. I nie dla ciebie, jeśli chcesz unikać ciężkich tematów — w Neckarelz tuż przy drodze leży miejsce pamięci obozu koncentracyjnego, a sztolnie projektu zbrojeniowego, dla którego obóz powstał, znajdują się koło Obrigheim, przez które przechodzisz dwa kilometry dalej.

Trasa i krajobraz

Nordroute zaczyna się przy klasztorze Schöntal na dole w dolinie Jagst i od razu z niej wychodzi: przez Rossach i Oberkessach na wysoczyznę między Jagst a Kessach, gdzie na kilometrze 8,5, na 358 metrach, leży najwyższy punkt wariantu — żaden szczyt, tylko otwarty kraj i niebo, najcichszy odcinek całej trasy. Przez Hergenstadt schodzisz do Adelsheim z jego kościołem św. Jakuba. Stąd droga skręca na zachód i przyjmuje charakter skraju Odenwaldu: Lindengrund, potem długi odcinek leśny bez ani jednej miejscowości aż do Waldmühlbach, dalej Billigheim z dawnym klasztorem cysterek, Sulzbach, Bergfeld — więcej lasu, więcej samotności, mniej widoków niż na górze, na wysoczyźnie.

Potem droga opada o 150 metrów do Mosbach nad Neckarem: szachulcowa starówka, kolegiata, Gutleutkapelle. Przez Neckarelz — z 137 metrami na kilometrze 48,1 najniższy punkt — i Obrigheim idziesz krótko wzdłuż rzeki, potem skręcasz w dolinę Schwarzbach: Asbach, Daudenzell, Aglasterhausen, Helmstadt. Od Neckarbischofsheim otwiera się Kraichgau, lessowe wzgórza, sady, szerokie widoki, i po nieco ponad dziewięciu kilometrach jesteś w Sinsheim — tam, gdzie droga główna nadchodzi od Bad Rappenau, a Stift Sunnisheim na Michaelsbergu przyjmuje obie linie. Nawierzchnia: drogi polne i leśne, gliniaste po deszczu, asfalt w miejscowościach; 1045 metrów podejścia, 1107 zejścia.

Etapy, ukształtowanie terenu i stopień trudności

Dzielimy Nordroute na 4 etapy o średniej 19,7 kilometra — system Camino Ninja, oparty na miejscowościach z łóżkami i koleją. Kilometry pochodzą z mapy Camino Ninja, skalibrowane dokładnie do 78,7 kilometra naszych danych trasy. Trudność: średnia — 13,3 metra przewyższenia na kilometr, brak długich podejść, ale drugi etap jest długi i ubogi w zaopatrzenie, a mała gęstość łóżek zmusza do rezerwacji.

1. Klasztor Schöntal – Adelsheim (15,3 km) — Rossach, Oberkessach; najwyższy punkt 358 m na km 8,5; Hergenstadt; kościół św. Jakuba w Adelsheim (1489). Wystarczająco krótki na popołudnie po zwiedzaniu klasztoru z przewodnikiem.
2. Adelsheim – Mosbach (27,5 km) — Lindengrund (km 18,3), potem ponad dziesięć kilometrów bez miejscowości aż do Waldmühlbach (km 28,8); Billigheim, Sulzbach, Bergfeld; zejście do Mosbach: Gutleutkapelle, kolegiata św. Juliany, szachulcowa starówka. Najdłuższy etap, woda i prowiant na cały dzień.
3. Mosbach – Aglasterhausen (17,1 km) — Neckarelz (km 47,6, miejsce pamięci obozu koncentracyjnego, najniższy punkt 137 m), Obrigheim; dolina Schwarzbach przez Asbach i Daudenzell; Aglasterhausen, stacja końcowa linii S 51 z Heidelbergu.
4. Aglasterhausen – Sinsheim (18,8 km) — Helmstadt (Kuckucksbrücke, Rabanstraße, Rabanschloss), Neckarbischofsheim (km 69,1, Totenkirche); otwarte Kraichgau; Sinsheim, Stift Sunnisheim — ponowne połączenie z drogą główną.

Kamieniem probierczym jest drugi dzień: 27,5 kilometra, a pomiędzy skraj Odenwaldu bez sklepu, bez gospody, po deszczu gliniasty. Wyrusz wcześnie, zapakuj się na cały dzień, a gdy dotrzesz do Mosbach, zafunduj sobie tam pół dnia odpoczynku — miasto na to zasługuje. Kto chce złagodzić etap, nocuje w Billigheim i dzieli go na 17,3 i 10,2 kilometra. Trzeci dzień jest krótki, ale ciężki w treści; miejsce pamięci w Neckarelz otwarte jest tylko w niedziele od lutego do listopada — zaplanuj ten etap na niedzielę, jeśli chcesz wejść do środka.

Wyryte muszle: dowód na ścianie

Na większości dróg św. Jakuba opowiadają ci, że kiedyś przechodzili tu pielgrzymi. W Mosbach możesz to zobaczyć. Gutleutkapelle na wschodnim skraju miasta powstała w latach 1430–1440 jako kościół leprozorium — otoczonej murem osady dla „dobrych ludzi”, jak eufemistycznie nazywano trędowatych, poza miastem, przy drodze przelotowej, gdzie mogli prosić o jałmużnę. W 1496 roku ktoś pokrył malowidłami północną ścianę: Pasję Chrystusa w dwunastu scenach, Uwielbienie w czterech kolejnych, od zdrady i aresztowania po Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie. A pośród nich stoi św. Jakub w stroju pielgrzyma, rozpoznawalny po muszli. Kto go malował, wiedział, kto tu przechodzi.

Ale to, co decydujące, nie jest na ścianie, lecz w niej: wyryte muszle i rogi akwizgrańskie, odznaki pielgrzymów do Santiago i do Akwizgranu, wyskrobane ręcznie w tynku — podpis ludzi, którzy tu odpoczywali, modlili się, ruszali dalej. Żaden biskup ich nie ufundował, żadne stowarzyszenie ich nie ustawiło. Szczerze mówiąc, to najmocniejsze świadectwo średniowiecznego pielgrzymowania na całej drodze z Rothenburga do Spiry, mocniejsze niż jakikolwiek dokument bractwa, bo pochodzi od samych pielgrzymów. Imion nie znamy żadnych; znaki wystarczą.

Mosbach ma jeszcze drugi rozdział historii Kościoła, który pasuje do Nordroute, bo opowiada o rozdzieleniu i ponownym połączeniu. Kolegiata św. Juliany — klasztor sięga według tradycji Pirmina około 736 roku, udokumentowany jest w 825, a w 976 cesarz Otton II przekazał opactwo cesarskie biskupstwu Wormacji — została w 1708 roku, po deklaracji religijnej z 1705, podzielona murem: prezbiterium katolikom, nawa reformowanym, jeden kościół, dwie wspólnoty, przez trzysta lat. W 2007 roku mur otwarto, 27 lipca 2008 roku drzwi między obiema częściami otworzyły się po raz pierwszy. Przychodzisz tu jako pielgrzym wariantem, który przy klasztorze odłączył się od drogi głównej i w Sinsheim znów staje się z nią jednością. Mosbach leży dokładnie pośrodku.

Najciekawsze atrakcje na trasie

• Klasztor Schöntal — cysterski, założony w 1153 roku jako filia Maulbronn, w 1157 przeniesiony do doliny; barokowy kościół halowy z dwuwieżową fasadą za opata Benedikta Knittela (1683–1732); grób Götza von Berlichingena († 1562) we wschodnim skrzydle krużganka; Sala Zakonna. Wnętrza tylko z przewodnikiem, 6,50 € od osoby (stan na wrzesień 2026); dom gościnny ośrodka edukacyjnego.
• Wysoczyzna koło Oberkessach — najwyższy punkt Nordroute, 358 m na km 8,5; żadnej budowli, żadnego muzeum, tylko kraj i niebo.
• Kościół św. Jakuba w Adelsheim — zbudowany w 1489 roku przez Martina von Adelsheim, urzędnika elektoratu Moguncji, na miejscu romańskiego poprzednika; miejsce pochówku panów von Adelsheim z ponad 60 epitafiami z XIV–XVIII wieku; grupa Ogrójca z 1495 roku na ścianie zewnętrznej, lipowy krucyfiks z XV wieku, ambona z 1650; wyraźnie wskazany jako stacja Drogi św. Jakuba.
• Billigheim — jedna z gmin wspierających szlak, ukształtowana przez dawny klasztor cysterek; jedyna miejscowość z łóżkami między Adelsheim a Mosbach.
• Gutleutkapelle w Mosbach — 1430–1440 jako kaplica leprozorium; cykl fresków z 1496 roku ze św. Jakubem w stroju pielgrzyma; wyryte przez średniowiecznych pielgrzymów muszle i rogi akwizgrańskie.
• Kolegiata św. Juliany, Mosbach — klasztor założony według tradycji w 736 roku przez Pirmina, udokumentowany w 825, w 976 przekazany Wormacji; nowy kościół od 1370; kościół symultaniczny z murem działowym z 1708, otwartym w 2007, drzwi otwarte od 27 lipca 2008.
• Szachulcowe miasto Mosbach — stacja Niemieckiego Szlaku Szachulcowego z Palmsches Haus jako symbolem; miejsce na pół dnia odpoczynku.
• Miejsce pamięci obozu koncentracyjnego Neckarelz — w dawnej szkole im. Clemensa Brentano; podobóz od wiosny 1944 roku dla tajnego projektu „Goldfisch”, przeniesienia produkcji silników lotniczych Daimler-Benz do sztolni gipsowych koło Obrigheim, około 5000 robotników przymusowych; tablica pamiątkowa francuskich ocalałych z 1953 roku. Luty–listopad, niedziele 14–17, 3,50 € (stan na wrzesień 2026). Nie atrakcja — miejsce, które traktuje się poważnie.
• Aglasterhausen — stacja końcowa linii S 51, co godzinę z Heidelbergu przez Neckargemünd i Meckesheim; linię dalej do Obrigheim zamknięto w 1971 roku.
• Helmstadt — wejście przez Kuckucksbrücke, ulicą Rabanstraße z historycznymi domami szachulcowymi, obok ratusza i Rabanschloss; warto odbić do „katedry Kraichgau” w Waibstadt.
• Totenkirche w Neckarbischofsheim — od XIV wieku kościół parafialny, po raz pierwszy wzmiankowany w 1330, elementy z XI/XII wieku, więźby dachowe z 1364 i 1405; w 1348 patronat przekazany kolegiacie w Wimpfen; ponad 40 nagrobków panów von Helmstatt, freski z lat 1350–1375; od 1698 roku zwany „Totenkirche” (kościołem zmarłych); jeden z najważniejszych zabytków kultury Kraichgau.
• Stift Sunnisheim, Sinsheim — założony około 1000 roku przez hrabiego Ottona z Wormacji na Michaelsbergu, klasztor benedyktyński w latach 1092–1100, kolegiata w 1496, rozwiązana w 1565; więźba dachowa z 1233; od 2011 centrum kultury — punkt, w którym Nordroute znów staje się drogą główną.

Jak pielgrzymi trafiają na tę drogę

Nordroute to odgałęzienie, nie początek. Prawie wszyscy, którzy nią idą, przychodzą Jakobsweg Rothenburg–Speyer z Rothenburga ob der Tauber — 72,1 kilometra przez Hohe Straße i dolinę Jagst — i przy klasztorze Schöntal stają przed wyborem; kto startuje jeszcze dalej na wschód, ma wcześniej w nogach Mittelfränkischer Jakobsweg. Oznakowanie ułatwia decyzję: obie linie noszą żółtą wiązkę promieni na niebieskim tle, ale tylko Nordroute ma dodatkowo żółty punkt. Jeśli od Schöntal podążasz za punktem, idziesz dobrze.

Kto chce przejść Nordroute jako osobną wycieczkę, ma na starcie nieco trudniej: klasztor Schöntal nie ma stacji, najbliższe praktyczne połączenie to Möckmühl na Frankenbahn, stamtąd autobusem lub taksówką do doliny Jagst. Prościej zacząć w Adelsheim: stacja Adelsheim Nord leży na S-Bahn RheinNeckar. Kosztuje cię to pierwszy etap i najwyższy punkt, ale oszczędza objazd.

Kontynuować pielgrzymkę?

W Sinsheim kończy się Nordroute — droga nie. Stąd do katedry cesarskiej pozostaje jeszcze 43,6 kilometra Jakobsweg Rothenburg–Speyer: przez Dühren, Angelbachtal, Mühlhausen — siedzibę Jakobusinitiative, która stworzyła tę drogę —, Rettigheim z figurą św. Jakuba, kaplicę na Letzenbergu nad Malsch, potem St. Leon-Rot, Reilingen na dawnej drodze cesarskiej i przez Ren do Spiry. Dwa etapy i stoisz przed największym romańskim kościołem świata.

Kto chce nadrobić drugą połowę: droga główna między Schöntal a Sinsheim prowadzi przez Jagsthausen, Möckmühl, Neudenau i przede wszystkim Bad Wimpfen z pałacem cesarskim, Błękitną Wieżą i kolegiatą rycerską z figurą św. Jakuba z lat 1269/70 — 68,9 kilometra, trzy do czterech dni, dobry powód na drugą rundę. A ze Spiry idzie się dalej na zachód: Pfälzer Nordroute lub Pfälzer Südroute do klasztoru Hornbach, a stamtąd Jakobsweg Hornbach – Metz do Francji i w kierunku Vézelay.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Najlepszy czas: od kwietnia do października, idealnie maj/czerwiec i wrzesień. Leśne drogi między Adelsheim a Mosbach po deszczu są gliniaste; w pełni lata las jest natomiast zaletą w porównaniu z otwartymi wysoczyznami drogi głównej. Oznakowanie i nawigacja: żółta wiązka promieni na niebieskim tle, punkt zbiegu promieni wskazuje kierunek marszu, do tego żółty punkt — zwracaj na niego uwagę od klasztoru Schöntal, inaczej wylądujesz na drodze głównej. Utrzymaniem zajmują się wolontariusze, m.in. z Odenwaldklub; weź ze sobą ślad GPS. Etapy i noclegi najprościej zaplanujesz bezpośrednio w aplikacji Camino Ninja, w której układasz dzienne odcinki i od razu rezerwujesz pasujące łóżka.

Paszport pielgrzyma: brak własnego dla tej drogi — weź paszport pielgrzyma (credencial) jednego ze stowarzyszeń jakubowych; pieczątki dostaniesz w kościołach, ratuszach i na noclegach. Przewodnik: ten sam co dla drogi głównej, Renate Florl, *Der Jakobsweg von Rothenburg ob der Tauber bis zum Kaiserdom in Speyer* (ISBN 978-3-9812350-5-0, po niemiecku), 12 € przy odbiorze w Mühlhausen, 14 € z wysyłką (stan na wrzesień 2026); do tego ulotka Jakobusinitiative, która prowadzi Nordroute z własną listą miejscowości.

Noclegi: spis kwater Jakobusinitiative wymienia miejscowości Nordroute osobno — Adelsheim, Billigheim, Obrigheim, Mosbach, Aglasterhausen, Helmstadt-Bargen, Neckarbischofsheim, Sinsheim. Brak sieci schronisk; na starcie dom gościnny ośrodka edukacyjnego klasztoru Schöntal, dalej gospody, pensjonaty, hotele. Gęstość łóżek jest mniejsza niż na drodze głównej — rezerwuj z wyprzedzeniem, zwłaszcza w Adelsheim i Billigheim. Zaopatrzenie: na drugim etapie między Lindengrund a Waldmühlbach przez ponad dziesięć kilometrów nie ma żadnej miejscowości; zrób zakupy w Adelsheim na cały dzień. Wnętrza: klasztor Schöntal tylko z przewodnikiem, miejsce pamięci Neckarelz tylko w niedziele, kościół św. Jakuba w Adelsheim, Gutleutkapelle i Totenkirche częściowo tylko w określonych godzinach lub na zapytanie — zapytaj wcześniej w parafiach.

Ile kosztuje cię ta droga

Szczerze mówiąc, Nordroute kosztuje tyle samo co droga główna, tylko z mniejszym wyborem. Udokumentowane są (stan na wrzesień 2026): pensjonaty i hotele w Mosbach od 40–61 €, dla mniejszych miejscowości przedziały ze spisu kwater od 25–30 € za prosty pokój prywatny do 70 € i więcej za hotelowy pokój dwuosobowy ze śniadaniem. Przewodnik 12 € (14 € z wysyłką). Bilety wstępu: zwiedzanie klasztoru Schöntal z przewodnikiem 6,50 € od osoby, miejsce pamięci Neckarelz 3,50 €; dla kościoła św. Jakuba, Gutleutkapelle i Totenkirche nie są udokumentowane regularne opłaty. Jedzenie: samodzielne wyżywienie 8–12 € dziennie, obiadokolacja w gospodzie 15–25 € — a na Nordroute zakupy z wyprzedzeniem opłacają się bardziej niż na drodze głównej: wsie są mniejsze, sklepy zamykają wcześniej.

Realistyczny budżet dzienny: oszczędnie, z pokojem prywatnym i własnym wyżywieniem, 40–55 €; średnio, z gospodą, śniadaniem i ciepłą kolacją, 65–90 €; komfortowo, z hotelem w Mosbach i wszystkimi zwiedzaniami, 100–140 €. Na cztery etapy licz z grubsza 160–220 € oszczędnie i 260–360 € średnio; dojazd i powrót dochodzą osobno — z Deutschland-Ticket praktycznie w cenie.

Dojazd

Na start (klasztor Schöntal): brak stacji kolejowej. Większość dociera do klasztoru pieszo, jako do celu etapu drogi głównej z Rothenburga. W przeciwnym razie Frankenbahn do Möckmühl, a stamtąd autobusem lub taksówką do doliny Jagst. Alternatywny start: Adelsheim Nord na S-Bahn RheinNeckar — zaczynasz wtedy na kilometrze 15,3 przy kościele św. Jakuba.

Po drodze i z celu (Sinsheim): stacje na trasie — Adelsheim Nord (S-Bahn RheinNeckar), Mosbach-Neckarelz (węzeł linii doliny Neckaru i Madonnenlandbahn), Obrigheim (linia doliny Neckaru), Aglasterhausen (stacja końcowa S 51, co godzinę z Heidelbergu, od poniedziałku do piątku 5–24), Neckarbischofsheim Nord (Krebsbachtalbahn, ograniczony rozkład — sprawdź wcześniej). Dzięki temu Nordroute da się rozłożyć na dwa weekendy: Schöntal–Mosbach i Mosbach–Sinsheim. Sinsheim (Elsenz) Hauptbahnhof leży na linii doliny Elsenz do Heidelbergu i Heilbronnu; przystanek Sinsheim Museum/Arena znajduje się przy Technik Museum.

• Kolej: bahn.de — Deutsche Bahn, S-Bahn RheinNeckar, Frankenbahn do Möckmühl
• Opiekun szlaku: jakobsweg-rothenburg-speyer.de — Jakobusinitiative Mühlhausen, spis kwater Nordroute, Gutleutkapelle
• Klasztor Schöntal: kloster-schoental.de — zwiedzanie z przewodnikiem, dom gościnny
• Miejsce pamięci obozu koncentracyjnego Neckarelz: kz-denk-neckarelz.de — godziny otwarcia, historia
• Kościół św. Jakuba w Adelsheim: adelsheim.de — zwiedzanie, kontakt