Via Gebennensis (Col du Petit-Saint-Bernard)

W skrócie

• Start / Meta: Col du Petit-Saint-Bernard (2 187 m, granica Włoch i Francji) → Yenne (233 m), połączenie z Via Gebennensis
• Długość: 153,7 km
• Czas: 7 etapów, ok. 7–8 dni
• Przewyższenie: ↗ 1 565 m / ↘ 3 519 m
• Najwyższy punkt: 2 187 m na km 0, na samej przełęczy; potem na pierwszych 15 kilometrach schodzisz około 1 400 metrów w dół
• Krajobraz: wysokogórska przełęcz z kamiennym kręgiem, las modrzewiowy, dolina Isère w Tarentaise, wioski balkonowe, Combe de Savoie z winnicami, brzeg Lac du Bourget
• Oznakowanie: Żółta strzałka na niebieskim tle od szczytu przełęczy, luka około 3 km w poprzek Chambéry, od Yenne muszla i biało-czerwone znaki GR 65
• Ślady św. Jakuba: dwóch Jakubów: Apostoł w Séez, Aime, Villaroland, Myans i Challes-les-Eaux; w Conflans najstarszy Jakub Sabaudii; do tego Jacques de Tarentaise, pierwszy biskup doliny
• Nocleg: hospicjum na przełęczy (tylko latem), potem Accueils jacquaires za datek, gîtes, kempingi i hotele; albergues w hiszpańskim rozumieniu nie ma
• Drogi łączące: w Yenne Via Gebennensis do Le Puy-en-Velay; stamtąd Via Adresca (od Gillonnay), Via Podiensis (od Le Puy); po stronie włoskiej w Aoście Via Francigena (Włochy) (około 53 km Aosta – przełęcz, nie ma w Camino Ninja)
• Najlepszy czas: od końca czerwca do końca września; droga na przełęcz jest zwykle otwarta tylko od czerwca do października, a śnieg leży na górze często do czerwca
• Stowarzyszenia na szlaku: cała trasa: Association Rhône-Alpes des Amis de Saint-Jacques

Przegląd

Większość dróg jakubowych zaczyna się przy drzwiach kościoła. Ta zaczyna się na wysokości 2 187 metrów, na przełęczy, przez którą ludzie chodzili jeszcze przed Rzymianami. Na Col du Petit-Saint-Bernard stoją kamienny krąg z 46 kamieni, ruiny dwóch rzymskich stacji podróżnych, hospicjum z XI wieku i kolumna, na której kiedyś stał Jowisz, a dziś stoi święty. Granica między Włochami a Francją przebiega przez sam środek kamiennego kręgu. Stąd przez sześć dni idziesz niemal wyłącznie w dół, aż nad Rodan.

Po drodze mijasz krajobraz, który znasz raczej z wyjazdów na narty: Tarentaise, Albertville, miasto olimpijskie z 1992 roku, winnice Combe de Savoie, potem Chambéry, dawną stolicę książąt Sabaudii, i Lac du Bourget. W Yenne trafiasz na Via Gebennensis, która przychodzi z Genewy. Docierasz do niej z góry, przez Alpy, tak jak Rzymianie.

Inne nazwy

Via Gebennensis (Col du Petit-Saint-Bernard) to robocza nazwa nadana przez Camino Ninja. W naszej systematyce drogi dojazdowe nazywamy od głównego szlaku, do którego prowadzą, z punktem startu w nawiasie. Ta droga nie jest więc częścią samej Via Gebennensis, biegnącej z Genewy do Le Puy. Ona cię do niej doprowadza.

Association Rhône-Alpes des Amis de Saint-Jacques (ARA) nazywa trasę „Partir du col du Petit-Saint-Bernard pour Saint-Jacques-de-Compostelle” i prowadzi ją jako Bretelle de raccordement, czyli odgałęzienie łączące: ma doprowadzić pielgrzymów z Tarentaise, Albertville i Chambéry w Yenne do GR 65 w stronę Le Puy. Opracował ją zespół sabaudzkiej grupy stowarzyszenia, a opisał w trzech zeszytach, stan na luty 2026. Od Aosty do Albertville droga jest zarazem odcinkiem Via Sancti Martini, drogi świętego Marcina, którą Rada Europy prowadzi jako szlak kulturowy. Rzymianie nazywali przełęcz Alpis Graia, po włosku nazywa się Colle del Piccolo San Bernardo.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Ta droga jest idealna dla ciebie, jeśli przychodzisz z Doliny Aosty i chcesz iść dalej do Santiago albo jeśli szukasz drogi jakubowej z wielkim początkiem: pierwszego dnia wysokie góry, potem doliny, miasta i jezioro.

Szczerze mówiąc, nie jest jednak dla ciebie, jeśli twoje kolana nie lubią długich zejść. Pierwszego dnia tracisz 1 380 metrów na 14,5 kilometra, w sumie schodzisz 3 519 metrów. Nie jest dla ciebie także wtedy, gdy oczekujesz infrastruktury pielgrzymiej jak w Hiszpanii: nie ma albergues, prawie nie ma pielgrzymów, a Accueils jacquaires to osoby prywatne, do których musisz zadzwonić 24 do 48 godzin wcześniej. W samym środku Chambéry oznakowanie urywa się na około 3 kilometry. Między Albertville a Chambéry długo idziesz płaskim dnem doliny wśród dróg i torów kolejowych. I poza latem też nie jest dla ciebie: na górze leży śnieg, droga na przełęcz jest zamknięta, hospicjum również.

Trasa i krajobraz

Z przełęczy do Moûtiers (km 0–44,9): Z przełęczy schodzisz przez hale i las modrzewiowy przez Séez (km 10,9) do Bourg-Saint-Maurice (km 14,5) na wysokość 807 metrów i idziesz wzdłuż Isère przez Landry do Aime (km 28,0). Za Aime droga wspina się przez Montgirod i Hautecour na tarasowy balkon i na km 38,1 jeszcze raz osiąga 1 243 metry. Dopiero potem stromo opada do Moûtiers (km 44,9) na wysokość 479 metrów.

Z Moûtiers do Yenne (km 44,9–153,7): Przez wąską dolną Tarentaise, przez Cevins, docierasz do Albertville (km 72,6). Potem otwiera się Combe de Savoie: przez Grignon i Fréterive idziesz u stóp masywu Bauges do Saint-Jean-de-la-Porte; Saint-Pierre-d'Albigny leży 1,4 km od trasy. W Montmélian (km 111,0) przekraczasz Isère, idziesz pod Mont Granier przez winnice do Myans i przez Barberaz do Chambéry (km 126,7). Za miastem docierasz nad Lac du Bourget w Le Bourget-du-Lac (km 138,9). Przez Bourdeau droga pokonuje grzbiet Mont du Chat; nasza mapa prowadzi ją na wysokości około 640 metrów, dobre 3 kilometry na północ od Col du Chat. Opis stowarzyszenia proponuje dwie drogi: górą przez Col du Chat albo przez tunel drogowy z 1932 roku, w którym od 2018 roku biegnie oddzielona galeria dla pieszych i rowerzystów, pomalowana przez sabaudzkich artystów graffiti. Obie spotykają się w Saint-Jean-de-Chevelu, skąd schodzisz do Yenne (km 153,7) nad Rodanem.

Etapy, ukształtowanie terenu i stopień trudności

Siedem etapów to propozycja Camino Ninja, rozplanowana na miejscowości z noclegami. Kilometry pochodzą z mapy Camino Ninja, dokładnie skalibrowane na 153,7 km. Pierwsze dwa dni są krótkie, bo zejście daje się we znaki nogom; kto jest w formie, łączy je w jeden (28,0 km). Od Albertville dni są długie, ale płaskie. Według opisu stowarzyszenia z przełęczy do Albertville jest 75,7 km, do Parc de Buisson-Rond na południowym skraju Chambéry 54 km, a z Chambéry do Yenne 25 km.

1. Col du Petit-Saint-Bernard → Bourg-Saint-Maurice (14,5 km) — od kamiennego kręgu i kolumny Jowisza około 1 380 metrów w dół przez Saint-Germain i Séez.
2. Bourg-Saint-Maurice → Aime (13,5 km) — spokojnie wzdłuż Isère przez Le Plan i Landry do bazyliki Saint-Martin.
3. Aime → Moûtiers (16,9 km) — ponowne podejście przez Montgirod i Hautecour na 1 243 metry, potem stromo w dół do miasta biskupów; w Montgirod nie ma ani prowiantu, ani łóżka, więc spakuj jedzenie.
4. Moûtiers → Albertville (27,7 km) — przez wąską dolną Tarentaise przez Notre-Dame-de-Briançon, Cevins i La Bâthie.
5. Albertville → Saint-Pierre-d'Albigny (27,1 km) — przez Grignon i Fréterive do Combe de Savoie; miejscowość leży 1,4 km od trasy, ma dworzec kolejowy, a Accueil jacquaire odbiera cię z trasy.
6. Saint-Pierre-d'Albigny → Chambéry (27,0 km) — przez Saint-Jean-de-la-Porte, Montmélian i Myans do miasta książąt.
7. Chambéry → Yenne (27,0 km) — nad Lac du Bourget, przez grzbiet Mont du Chat i w dół nad Rodan, do Via Gebennensis.

Technicznie trudny jest tylko spadek pierwszego dnia; kijki pomagają. Na początku sezonu na wąskiej drodze przez hale poniżej przełęczy musisz według stowarzyszenia liczyć się z płatami śniegu.

Przełęcz, na której Jowisz nazywa się dziś Bernard

Na szczycie przełęczy, na wysokości 2 188 metrów, stoi kolumna zwana Colonne de Joux. „Joux” pochodzi od Jowisza. Rzymianie mieli tu, przy drodze z Mediolanum do Galii, małą świątynię i dwie stacje podróżne; kolumna niosła wizerunek boga i służyła zapewne także jako drogowskaz we mgle. Dziś stoi na niej posąg świętego Bernarda z Menthon. Legenda mówi, że sam Bernard przewrócił pogańską kolumnę. Twój pierwszy krok prowadzi więc obok cokołu, na którym święty zastąpił boga.

Bernard, archidiakon Aosty, w XI wieku kazał zbudować na przełęczy hospicjum, tak jak na Wielkiej Przełęczy św. Bernarda. Służyło podróżnym w obu kierunkach, przede wszystkim pielgrzymom do Rzymu. W 1466 roku przeszło w ręce kanoników z Saint-Maurice d'Agaune, później zakonu świętych Maurycego i Łazarza dynastii sabaudzkiej. Jego najbardziej znany rektor, Pierre Chanoux, założył w 1897 roku ogród alpejski Chanousia. W czasie II wojny światowej hospicjum zostało ciężko uszkodzone w bombardowaniach, a potem opuszczone. W 1993 roku rozpoczęła się odbudowa, od 2014 roku wędrowcy znów dostają tam jedzenie i łóżko.

Kamienny krąg o średnicy 72 metrów jest jeszcze starszy. Czy Hannibal przeszedł przez tę przełęcz w 218 roku przed Chrystusem, to jedna z kilku hipotez, nieudowodniona. Ostatniego dnia zbliżasz się do drugiego kandydata: Col du Chat nad Lac du Bourget wskazywał niegdyś Theodor Mommsen, dziś uchodzi to za obalone. Jedna droga, dwie przełęcze Hannibala i dla żadnej nie ma dowodu.

Najciekawsze atrakcje na trasie

• Col du Petit-Saint-Bernard (km 0) — kamienny krąg, rzymskie mansiones, kolumna Jowisza z posągiem Bernarda, hospicjum, a po stronie włoskiej ogród botaniczny Chanousia.
• Séez (km 10,9) — rzymski szósty kamień milowy, „sextum lapis”; w kościele dwa posągi apostoła Jakuba i płyta nagrobna z muszlami.
• Villaroland koło Landry (około km 20) — kaplica Saint-Eustache z freskiem przedstawiającym Jakuba.
• Aime (km 28,0) — bazylika Saint-Martin, zbudowana około roku 1000 na rzymskich fundamentach dawnej Axima, z freskami i kryptą; od 1875 roku Monument historique. W kościele parafialnym Apostoł stoi aż dwa razy, a obok posąg drugiego Jakuba, biskupa.
• Hautecour (km 40,4) — kościół Saint-Étienne z XII wieku z retabulum i posągiem świętego Jacques'a de Tarentaise.
• Moûtiers (km 44,9) — katedra Saint-Pierre arcybiskupów Tarentaise, bazylika jest poświadczona już między 517 a 525 rokiem. Tu rezydował drugi Jakub tej drogi: Jacques de Tarentaise, zwany też Jacques d'Assyrie, który około 426 roku miał zostać pierwszym biskupem doliny. Z Apostołem łączy go tylko imię. Gdy trafisz na jakiegoś Saint-Jacques, sprawdź, czy nosi kij pielgrzymi i muszlę, czy mitrę.
• Conflans w Albertville (km 72,6) — średniowieczne górne miasto. W muzeum stoi Saint-Jacques de Thénésol z XV wieku, najstarszy posąg Jakuba w departamencie. Samo Albertville powstało dopiero w 1836 roku, gdy król Karol Albert połączył Conflans i L'Hôpital.
• Montmélian (km 111,0) — skała twierdzy, którą Ludwik XIII w 1630 roku bezskutecznie oblegał przez trzynaście miesięcy; po kapitulacji w 1705 roku Francuzi kazali ją zrównać z ziemią.
• Myans (km 117,6) — Czarna Madonna. Gdy 24 listopada 1248 roku oberwała się Mont Granier i pogrzebała wsie, gruzy zatrzymały się tuż przed jej kaplicą. Legenda każe demonom lamentować: „Nous ne pouvons pas ! La Noire nous en empêche !” – Nie możemy, Czarna nam nie pozwala. Od 2019 roku czuwa tu także Jakub.
• Challes-les-Eaux (około 1,6 km od trasy) — w kaplicy zamkowej Jakub jako pielgrzym.
• Chambéry (km 126,7) — zamek książąt Sabaudii, Sainte-Chapelle, budowana w latach 1408–1430.
• Le Bourget-du-Lac (km 138,9) — przeorat Saint-Maurice, założony około 1030 roku przez opata Odilona z Cluny.

Całun, który wyszedł pielgrzymowi naprzeciw

Od 1502 do 1578 roku w Sainte-Chapelle w Chambéry przechowywano najcenniejszą relikwię dynastii sabaudzkiej: całun znany dziś jako Całun Turyński. W 1532 roku kaplica spłonęła, płótno zostało uszkodzone, ślady ognia widać do dziś. To, że nie ma go już w Chambéry, ma związek z pewnym pielgrzymem. Arcybiskup Mediolanu Karol Boromeusz ślubował, że po ustaniu zarazy z 1576 roku pójdzie pieszo do całunu. 6 października 1578 roku wyruszył w drogę. Książę Emanuel Filibert chciał oszczędzić mu Alp i kazał przewieźć płótno do Turynu. Tam jest do dziś. Jego towarzysz Carlo Bascapè pisał: „Carlo già da tempo desiderava vedere la Sindone.” Karol od dawna pragnął zobaczyć całun.

To nie pielgrzym przyszedł do relikwii, lecz relikwia do pielgrzyma. Ty natomiast stoisz w Chambéry przed kaplicą, w której leżała przez 76 lat, i idziesz dalej, nie widząc jej.

Jak pielgrzymi trafiają na tę drogę

Na przełęcz dostaniesz się z dwóch stron. Od strony Francji w lipcu i sierpniu kursuje autobus wahadłowy z Bourg-Saint-Maurice na górę, poza tym tylko do La Rosière; potem idziesz pierwszy etap z powrotem w dół do doliny. Od strony Włoch przychodzisz z Doliny Aosty przez Pré-Saint-Didier i La Thuile. Przez Aostę biegnie Via Francigena (Włochy), prowadząca z Wielkiej Przełęczy św. Bernarda do Rzymu; w Camino Ninja dociera do Aosty po około 28 kilometrach. Z Aosty na przełęcz jest według ARA około 53 kilometrów, dwa i pół do trzech dni, a zarazem odcinek Via Sancti Martini. Tego odcinka nie ma w Camino Ninja; ślad GPX stowarzyszenie udostępnia na prośbę. Ze Szwajcarii dojdziesz przez Via Francigena (Szwajcaria) i Wielką Przełęcz św. Bernarda do Aosty.

Kontynuować pielgrzymkę?

W Yenne kończy się droga dojazdowa i stoisz na Via Gebennensis, na jej km 94,6. Stąd do Le Puy-en-Velay zostaje jeszcze około 253 kilometrów, od przełęczy więc około 407. Po drodze masz dwa odgałęzienia:

• Via Gebennensis — bezpośrednia droga przez masyw Pilat do Le Puy
• Via Adresca — odchodzi po około 75 kilometrach w Gillonnay i prowadzi przez Saint-Antoine-l'Abbaye i Vivarais do Le Puy
• Via Rhodana — Via Adresca do La Roche-de-Glun nad Rodanem, potem na południe do Arles

W Le Puy zaczyna się Via Podiensis, prowadząca przez Conques i Moissac do Saint-Jean-Pied-de-Port, gdzie Camino Francés wiedzie dalej przez Pireneje do Santiago.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Pora roku. To droga na lato. Droga na przełęcz jest zwykle otwarta tylko od początku czerwca do końca października, na górze śnieg leży często do czerwca, a hospicjum według informacji turystycznej działa od 20 maja do 1 października, zależnie od przejezdności drogi. W 2025 roku drogę zamknięto już 22 września z powodu prac budowlanych po osuwisku z 2021 roku; przed przyjazdem sprawdź, czy droga, autobus i hospicjum są czynne.

Oznakowanie. Idź za żółtą strzałką na niebieskim tle; zaczyna się na granicy, na szczycie przełęczy. Na południowym skraju Chambéry, w Parc de Buisson-Rond, urywa się i pojawia znowu dopiero przy północnym wyjściu z miasta, na początku Avenue verte Nord przy cmentarzu Charrière-Neuve. Od Yenne obowiązują muszla i biało-czerwone znaki GR 65. Trzy zeszyty z mapami i adresami udostępnia stowarzyszenie: chemins.compostelleenrhonealpes.fr.

Nocleg i paszport pielgrzyma. Na przełęczy śpisz w hospicjum, otwartym latem, 30 łóżek w 7 pokojach; po stronie włoskiej jest mały hotel. Potem niosą cię Accueils jacquaires: prywatni gospodarze, którzy przyjmują pielgrzymów za datek, w kilkunastu miejscowościach od Séez do Yenne. Zadzwoń 24 do 48 godzin wcześniej; kto mieszka z dala od trasy, często po ciebie przyjedzie. Do tego gîte w Saint-Jean-de-Chevelu, kempingi od Séez do Albertville i hotele w miejscowościach w dolinie; latem rezerwuj z wyprzedzeniem. Najprościej zrobisz to bezpośrednio w aplikacji Camino Ninja, w której układasz swoje etapy i od razu planujesz pasujące noclegi. Jak na wszystkich francuskich drogach potrzebujesz paszportu pielgrzyma (Credencial), aby nocować w schroniskach pielgrzymich i na końcu otrzymać Compostelę. Najlepiej zamów go wcześniej online, żeby dotarł do ciebie na czas przed startem podróży. Pierwszą pieczątkę dostaniesz w hospicjum, od 15 czerwca do 15 września codziennie od 10 do 18, kolejne w biurach turystycznych w Albertville i Chambéry, w muzeum w Conflans i w katedrze w Chambéry.

Ile kosztuje cię ta droga

Za pierwszą noc w hospicjum na przełęczy płacisz jako pielgrzym 72 € (stan: luty 2026). Potem liczy się, jak często śpisz u Accueils jacquaires; daj tam tyle, ile warte jest łóżko z kolacją. W hotelach i gîtes licz się z kosztem 55 do 80 € dziennie za łóżko, kolację i śniadanie (szacunek Camino Ninja, stan: październik 2026). Za siedem etapów zupełnie bez Accueils daje to około 400 do 560 € bez dojazdu i powrotu. Letni autobus S80 z Bourg-Saint-Maurice na przełęcz kosztuje 3 € (stan: październik 2026).

Dojazd

• Dojazd na start: pociągiem przez Chambéry do Bourg-Saint-Maurice (stacja końcowa), autobusem wahadłowym S80 na Col du Petit-Saint-Bernard (lipiec i sierpień), poza tym autobusem do La Rosière.
• Z Włoch: do Aosty, autobusem do Pré-Saint-Didier i dalej do La Thuile, stamtąd pieszo na przełęcz.
• Wejście w trakcie trasy: dworce kolejowe w Aime, Moûtiers, Albertville, Saint-Pierre-d'Albigny, Montmélian i Chambéry.
• Powrót z mety: Yenne nie ma dworca kolejowego; najbliższe są w Culoz i Chambéry, zaplanuj wcześniej autobus lub taksówkę.
• Rozkłady jazdy: ter.sncf.com, aosta.arriva.it