Zittau Way

W skrócie

• Początek / Koniec: Görlitz (nad brzegiem Nysy, przy moście na Starym Mieście w kierunku Zgorzelca) → Praga (Stare Miasto, przy bazylice św. Jakuba Większego)
• Długość: 192,1 km — starsze źródła podają „ok. 210 km”, a zmierzona odległość wynosi 192
• Przewyższenie: ↗ 1 921 m / ↘ 1 919 m — dokładnie 10,0 metrów różnicy wysokości na kilometr, ale 52,7 % z tego przypada na dwa kolejne dni
• Czas trwania: 7–9 dni (8 oficjalnych etapów; spokojniej w 9, w tempie sportowym w 7)
• Najwyższy / najniższy punkt: 585 m nad Kryštofovym Údolím / 173 m w Nizinie Łabskiej w pobliżu Brandýsa nad Łabą
• Kraje: Niemcy i Czechy — Polska leży na starcie, a wzdłuż Nysy – w zasięgu głosu na drugim brzegu
• Klasyfikacja: Południowy odcinek międzynarodowej trasy św. Jakuba Gniezno – Görlitz – Praga
• Oznakowanie: w Niemczech biała muszla z czerwonym krzyżem św. Jakuba na niebieskim tle; w Czechach niekompletne — głównie kolorowe paski Klubu Turystów Czeskich, miejscami żółto-niebieska muszla. Z aplikacją Camino Ninja jesteś bezpieczny — ma na pokładzie kompletną trasę
• Paszport pielgrzyma: bezpłatnie w katolickiej parafii w Zittau (Lessingstraße 18), 22 pola na pieczątki — jedno co 8,7 kilometra; przewodnik pielgrzymkowy wraz z paszportem pielgrzyma za 13,50 € w punkcie informacyjnym w Görlitz
• Najlepszy czas: Od marca do października; najprzyjemniej jest od marca do maja oraz od września do października. Schronisko „Pilgerhäusl” jest otwarte od Wielkanocy do końca października

Przegląd

Ta ścieżka nie ma wymyślonej nazwy — nosi nazwę ulicy, przy której się znajduje: Žitavská cesta, ulica Zittauer Straße – tak już w średniowieczu nazywał się szlak handlowy z Pragi do Zittau, a Zakon Joannitów, który przybył do Czech w 1169 roku, celowo budował swoje komandorie właśnie wzdłuż tej drogi. Idziesz 192,1 kilometra z Görlitz do Pragi — południową część międzynarodowej trasy szlaku św. Jakuba Gniezno–Görlitz–Praga — i zaczynasz nad brzegiem Nysy, przy moście do Zgorzelca: Start w Niemczech, spojrzenie w stronę Polski, meta w Czechach — trzy kraje na początku dnia. Do 1635 roku nie były to trzy kraje, lecz relacja wewnętrzna: Görlitz i Zittau były miastami koronnymi Czech, a Praga ich stolicą — dopiero pokój praski sprawił, że trasa ta stała się połączeniem zagranicznym.

Liczby są naprawdę proste: 1 921 metrów przewyższenia na 192,1 kilometra — dokładnie 10,0 na kilometr, dla porównania Camino Francés ma 17,8. Tylko że nie są one równomiernie rozłożone: 52,7 procent wszystkich metrów przewyższenia przypada na dwa kolejne dni, tam, gdzie szlak omija Liberec od zachodu i wspina się po zboczu Jeschken — sześć dni w dolinie rzeki, dwa dni w górach, a te dwa następują po sobie. Po drodze pojawia się kolejno pięć kościołów św. Jakuba na odcinku 192 kilometrów, klasztor cystersek z 1234 roku, największy średniowieczny obraz wielkopostny w Europie oraz najstarsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach. Tylko jednej rzeczy tu brakuje: schroniska. Na tej trasie nie ma żadnej sieci schronisk — są pensjonaty, dwie plebanie, jeden domek pielgrzymkowy —, a w Czechach nie jest ona oznakowana na całej długości. Kto wie o tym wcześniej, ma jedną z najbogatszych tras Europy Środkowej niemal wyłącznie dla siebie.

„Zapewnienie opieki szpitalnej dla pielgrzymów” — droga, której cel został zapisany na piśmie

Większość szlaków św. Jakuba musi mozolnie zbierać informacje na temat swojej historii pielgrzymkowej. Ten szlak ma to jako cel swojego założenia: w 1237 roku Havel z Lemberka i jego żona Zdislava — później kanonizowana — założyli w Českém Dubie komendę Zakonu św. Jana, „za vlády českého krále Václava I.”, za panowania króla Wacława I., a miejscowe muzeum przytacza dosłownie treść zadania: „zajišťovat špitálnické služby poutníkům” — zapewniać pielgrzymom opiekę szpitalną. Trzy lata wcześniej, w 1234 roku, Kunigunda ze Staufen, małżonka tego samego króla, ufundowała 61 kilometrów dalej na północ klasztor cystersek St. Marienthal — istnieje nieprzerwanie do dziś jako najstarszy klasztor żeński tego zakonu w Niemczech. Dwie placówki opiekuńcze, trzy lata, para królewska, ulica: to nie przypadek, to polityka infrastrukturalna. A w 1238 roku w dokumencie z Marienthal po raz pierwszy pojawia się nazwa Zittau — klasztor przy 21. kilometrze to dokument, dzięki któremu po raz pierwszy można wymówić nazwę miasta przy 40. kilometrze.

Dowód ten jest również wyryty w kamieniu: w trzeciej ćwierci XIII wieku ci sami joannici zbudowali w Letařovicach kościół i poświęcili go patronowi pielgrzymów — stoi on do dziś bezpośrednio przy trasie, na jego barokowym suficie kasetonowym przedstawiono życie św. Jakuba i to właśnie ten wiejski kościół jest widoczny na paszporcie pielgrzyma tej trasy, a nie Görlitz ani Praga. Potem nastąpiła rozbiórka, która trwała dziesięć lat: 30 kwietnia 1420 roku husyci spalili klasztor Hradiště — klasztoru nigdy nie odbudowano —, w 1424 r. upadło Zittau, w 1427 r. padło Marienthal, a zgromadzenie uciekło do Görlitz. Komenda w Českém Dubie przestała istnieć w 1425 lub 1429 roku — źródła są sprzeczne i wolimy to tak przedstawić, zamiast wygładzać nieścisłości: pewne jest tylko to, że potem wszystko się skończyło. Tak całkowicie, że budynek zniknął: W 1991 roku archeolog Tomáš Edel natrafił na rynku w Českém Dubie, pod XIX-wiecznym domem, na dwukondygnacyjną budowlę z lat 1240–1250 ze sklepieniami i romańską kaplicą. Szpital dla pielgrzymów przy tej trasie był dosłownie zamurowany przez pięć stuleci. Od 1993 roku można tam wejść.

A czasy nowożytne nadały tej drodze ponownie ten sam rytm: W 1945 r. wysadzony, w 1945 r. pocięty, w 1945 r. ostrzelany — most na Starym Mieście w Görlitz przez oddziały Wehrmachtu, Wielka Zasłona Postna z Zittau przez żołnierzy radzieckich, katedra św. Jakuba przez artylerię. A potem: w 1999 roku Zasłona Postna znów zawisła, w 2004 roku most znów stoi, w 2015 roku katedra znów jest nienaruszona z zewnątrz — a od 2008 roku znów dostępna jest bezpłatna książeczka pielgrzymkowa z 22 miejscami na pieczątki, wydawana przez probostwo w Zittau. Nie idziesz tu wzdłuż granicy. Przemierzasz wstecz dawną więź wewnętrzną — na szlaku, którego znaczenie jako trasy pielgrzymkowej odnotowano w dokumentach już w 1237 roku.

Inne nazwy

Oficjalna nazwa tej trasy to Zittauer Jakobsweg — według miasta położonego w jej środkowej części, a nie według punktu startowego czy mety. Po stronie czeskiej przebiega jako Žitavská svatojakubská cesta lub w skrócie Žitavská, a to coś więcej niż tylko tłumaczenie: Žitavská cesta, ulica Zittauer Straße, już w średniowieczu była nazwą szlaku handlowego z Pragi do Zittau, przy którym w XIII wieku zakonnicy z Zakonu św. Jana zbudowali swoje komendy. Formalnie stanowi ona południową część międzynarodowego Szlaku św. Jakuba Gniezno – Görlitz – Praga, tak brzmi nazwa stowarzyszenia prowadzącego; u nas znajdziesz ją pod nazwą z bazy danych Zittau Way.

Trzy wyjaśnienia pozwolą ci uniknąć nieporozumień. Po pierwsze, długość: starsze źródła podają „ok. 210 km”, natomiast oficjalny wykaz etapów wskazuje łącznie 190,4 — zmierzona odległość to 192,1 kilometra, i przy tym pozostajemy. Po drugie, Via Sacra: nie jest to szlak św. Jakuba, lecz trójnarodowa sieć 25 miejsc sakralnych w trójkącie granicznym — sześć z nich znajduje się jednak na tej trasie, od Görlitz do Mnichovo Hradiště. Po trzecie, Svatá cesta: barokowa droga procesyjna z 1674 roku między Pragą a Starą Boleslavią — na ostatnim etapie pokonujesz ją w odwrotnym kierunku.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Ta trasa jest dla Ciebie, jeśli masz do dyspozycji dobry tydzień, lubisz wędrować dolinami rzek i chcesz zobaczyć dwa kraje, które od wieków są sobie bliższe, niż sugeruje to granica. Ze wzniesieniem wynoszącym 10 metrów na kilometr trasa ta jest łatwa pod względem technicznym, doskonale dostępna koleją i otoczona na obu końcach miastami, które same w sobie są warte podróży. Jest idealna przede wszystkim, jeśli chcesz poznać historię sztuki w oryginalnym wydaniu: pięć kościołów św. Jakuba na odcinku 192 kilometrów, klasztor cystersek istniejący nieprzerwanie od 1234 roku, komenda joannitów odkryta w 1991 roku za ścianą budynku, największy średniowieczny obraz wielkopostny w Europie oraz najstarsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach — żadna inna trasa w naszej środkowoeuropejskiej sieci nie oferuje takiej gęstości zabytków na kilometr.

Szczerze mówiąc, to jednak nie jest miejsce dla ciebie, jeśli szukasz codziennego życia w schronisku i towarzystwa pielgrzymów: na tych 192 kilometrach nie ma żadnej sieci schronisk — pensjonaty, dwie plebanie, schronisko pielgrzymkowe w Hirschfelde oraz klasztor kapucynów w Pradze – to wszystko, a rezerwacja z wyprzedzeniem jest obowiązkowa, a nie tylko zalecana. Nie jest to też miejsce dla ciebie, jeśli chcesz polegać na znakach: w Czechach szlak nie jest na całej długości oznakowany jako Droga św. Jakuba; idziesz wzdłuż kolorowych pasów Klubu Turystów Czeskich i potrzebujesz aplikacji Camino Ninja (kompletna trasa na pokładzie) oraz przewodnika pielgrzymkowego. A jeśli spodziewasz się szlaku prowadzącego wyłącznie przez tereny naturalne: etap przez Zittau, zgodnie z bazą danych szlaków, składa się w prawie 46 procentach z asfaltu i dróg — natomiast etap do Pragi tylko w nieco ponad jednej dziesiątej. Trasa nie jest pod tym względem spójna i warto o tym wiedzieć, zanim wyruszysz.

Trasa i krajobraz

Zaczynasz w Görlitz na brzegu Nysy, przy moście na Starym Mieście w kierunku Zgorzelca, poniżej kościoła św. Piotra — a następnie idziesz około 47 kilometrów w dół rzeki Nysy przez dolinę: obok jeziora Berzdorfer See, które do 1997 roku było odkrywkową kopalnią węgla brunatnego, a dopiero w latach 2002–2013 zostało zalane — dwie wioski, które tam stały, już nie istnieją, i jest to najszczerszy opis krajobrazu, na jaki pozwala ten odcinek. Dalej obok klasztoru St. Marienthal (kilka minut od szlaku), przez Hirschfelde do Zittau, na 43. kilometrze tuż przy trójstyku granic, a w miejscowości Hrádek nad Nisou zaczynają się Czechy. Te pierwsze 47 kilometrów to zaledwie 201 metrów różnicy wysokości — trasa wzdłuż doliny, więc nie jest męcząca.

Potem charakter trasy się zmienia. Od Bílý Kostel nad Nisou droga wspina się, omijając Liberec od zachodu, na północno-zachodnie zbocze Ještědský hřbet, grzbietu Jeschken, a na 60. kilometrze osiąga swój najwyższy punkt: 585 metrów, tuż nad Kryštofovo Údolí — doliną Christophstal z drewnianym kościółkiem patrona podróżnych z 1686 roku. Szczyt Ještěd wraz z wieżą znajduje się w odległości dwóch kilometrów i 470 metrów różnicy wysokości: widoczny, możliwy do zdobycia, ale to prawdziwe zboczenie z trasy. Dwa etapy, 1 012 metrów różnicy wysokości — to ponad połowa całej trasy. Na dole czeka Podještědí z Českým Dubem i kościołem św. Jakuba w Letařovicach, potem dolina Jizery niesie cię przez sześćdziesiąt kilometrów: Mnichovo Hradiště, Klášter Hradiště, Bakov, Mladá Boleslav, Vinec, Benátky. Przy Starej Boleslavi łączą się rzeki Jizera i Łaba — tam znajduje się najstarsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach, a ostatnie 29 kilometrów biegnie barokową Svatá cesta w odwrotnym kierunku do Pragi: Jenštejn, Kbely, Prosek, Libeň, Wieża Prochowa.

Etapy, teren i stopień trudności

Osiem etapów to oficjalny podział, dziewięć to wersja wygodniejsza, a siedem – sportowa. Pod względem technicznym nie ma w tej trasie żadnych trudności: drogi polne, leśne, łęgi rzeczne, a do tego więcej asfaltu, niż by się chciało. Jedynym wyzwaniem jest rozkład różnic wysokości — trzeci dzień przynosi 659, czwarty dzień jeszcze 353, a pozostałe sześć dni łącznie stanowią resztę. Nie łącz tych dwóch dni i nie planuj dnia w górach jako pierwszego dnia po długiej podróży pociągiem. Dane dotyczące kilometrów są oznaczone jako „ok.”; pomiar trasy z naszej bazy danych tras wskazuje, że całkowita długość trasy wynosi 192,1 km.

1. Görlitz → Hirschfelde — ok. 29 km, ↗ 98 m — długi, płaski początek trasy wzdłuż Nysy, obok jeziora Berzdorfer See, a na 21,4 km przy klasztorze St. Marienthal (kilka minut od szlaku, cysterki od 1234 r.). Celem jest Pilgerhäusl, odrestaurowany dom z konstrukcją ramową. Etap można podzielić w Ostritz (km 19).
2. Hirschfelde → Bílý Kostel nad Nisou — ok. 26 km, ↗ 221 m — przez Zittau (kościół św. Jana, bezpośrednio przy trasie, zasłona wielkopostna w kościele Krzyża), przy km 43,1 tuż obok trójstyku granic; w Hrádku nad Nisou zaczynają się Czechy. Około 46% nawierzchni twardej; Chrastava (3,3 km na wschód) to alternatywna miejscowość docelowa etapu z połączeniem kolejowym.
3. Bílý Kostel nad Nisou → Český Dub — ok. 27 km, ↗ 659 m — etap królewski przez zbocze Jeschken, na zachód od Liberca; najwyższy punkt całej trasy (585 m) tuż nad Kryštofovo Údolí z drewnianym kościołem św. Krzysztofa z 1686 r. W miejscu docelowym znajduje się Komenda Zakonu św. Jana z 1237 roku.
4. Český Dub → Mnichovo Hradiště — ok. 22 km, ↗ 353 m — po czterech kilometrach Letařovice z kościołem św. Jakuba zakonu joannitów (bezpośrednio przy szlaku, sklepienie kasetonowe, ossuarium), a następnie przez wzgórza w dół do doliny Jizery. Na końcu etapu znajduje się kościół św. Jakuba i grób Wallensteina, oba bezpośrednio przy szlaku.
5. Mnichovo Hradiště → Mladá Boleslav — ok. 23 km, ↗ 223 m — po dwóch kilometrach Klášter Hradiště nad Jizerou (bezpośrednio przy szlaku): klasztor cystersów od 1145 r., spalony w 1420 r., od 1852 r. browar, a pod nim krypta odkryta w 1995 r. Dalej przez Bakov nad Jizerou do miasta Škoda.
6. Mladá Boleslav → Benátky nad Jizerou — ok. 18 km, ↗ 76 m — najkrótszy i najbardziej płaski etap, cały czas wzdłuż rzeki Jizery; po czterech kilometrach Vinec z późnoromańskim kościołem św. Mikołaja, a następnie wiadukt kolejowy w Krnsko. Cel: zamek Benátky, kilka minut od trasy.
7. Benátky nad Jizerou → Stará Boleslav — ok. 19 km, ↗ 97 m — przez Předměřice nad Jizerou z kościołem św. Jakuba (bezpośrednio przy szlaku) przez łęgi. Na końcu znajduje się najstarsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach: bazylika św. Wacława i Palladium Czech.
8. Stará Boleslav → Praga — ok. 29 km, ↗ 182 m — etap barokowy, pokonywany w odwrotnym kierunku: przez Brandýs nad Labem, Dřevčice, zamek na wodzie Jenštejn oraz Kbely wzdłuż Svatá cesta z lat 1674–1679, przy km 183 kościół św. Wacława w Prosek. Koniec przy bazylice św. Jakuba, niedaleko Wieży Prochowej. Tylko 2,4% nawierzchni asfaltowej — zaskakująco dużo przyrody aż do samego serca Pragi.

Kto ma dziewięć dni, może podzielić oba 29-kilometrowe etapy: Görlitz → Ostritz (ok. 19 km), Ostritz → Zittau (ok. 21 km), Zittau → Bílý Kostel (ok. 16 km) — reszta trasy pozostaje bez zmian, a dzień w górach zyskuje świeżość. W sportowej wersji 7-dniowej trasy etapy wzdłuż rzeki Jizery są natomiast połączone: Český Dub → Bakov nad Jizerou (ok. 32 km) oraz Bakov → Benátky (ok. 30 km) — ale uwaga, te 32 kilometry z przewyższeniem 353 metrów następują bezpośrednio po etapie górskim. Tylko dla osób wytrenowanych i nie bez wcześniej zarezerwowanego miejsca noclegowego w Bakowie. Dzięki liniom kolejowym Zittau–Liberec i Mladá Boleslav–Praga trasę można ponadto łatwo podzielić na dwie weekendowe części.

Najciekawsze miejsca na trasie

• Görlitz — w pełni zachowana starówka, katedra św. Jakuba (1898–1900, obecnie kościół biskupski) oraz Grób Święty: replika jerozolimskiego Kościoła Grobu Świętego z lat 1481–1504 z trasą procesji o długości 709 lub 721 metrów — dokładnie tyle, ile wynosi odległość od domu Piłata do Golgoty. Powstał w kręgu Georga Emmericha, który w 1465 roku sam odbył pielgrzymkę do Jerozolimy, a następnie pięć razy pełnił funkcję burmistrza.
• Most Staromiejski Görlitz–Zgorzelec — Po raz pierwszy wspomniany w dokumentach w 1298 r., wysadzony 7 maja 1945 r., ponownie otwarty 20 października 2004 r.: 59-letnia przerwa. Tu zaczyna się szlak — stąd widać Polskę.
• Klasztor St. Marienthal w Ostritz (km 21,4, kilka minut od szlaku) — Cysterski klasztor żeński od 14 października 1234 r., założony przez królową Kunigundę ze Staufen, działający nieprzerwanie do dziś: najstarszy nieprzerwanie istniejący klasztor żeński tego zakonu w Niemczech. Ponadto znajduje się tu najbardziej na wschód wysunięta winnica w Niemczech, a od 1992 roku – centrum spotkań w trójkącie granicznym.
• Wielka zasłona postna z Zittau (km 39,6) — ufundowana w 1472 roku przez handlarza przyprawami i zbożem Jacoba Gürtlera: 8,20 × 6,80 metra, 90 pól obrazu w 10 rzędach od stworzenia świata aż po Sąd Ostateczny. Odnaleziona w 1840 r. w bibliotece rady miejskiej, pocięta przez żołnierzy w 1945 r., od 1999 r. znajduje się w kościele Kreuzkirche — w największej gablocie muzealnej na świecie.
• Trójstyk granic Trojzemí (43,1 km, kilka minut od szlaku) — Niemcy, Polska i Czechy w jednym punkcie.
• Góra Oybin (5,7 km od km 45) — Pałac Cesarski z 1364 r. oraz klasztor celestynów z 1369 r., wzniesione przez Karola IV; kościół klasztorny z lat 1366–1384 „przy udziale warsztatu budowlanego katedry praskiej”; w 1429 r. stał się schronieniem dla części skarbów katedralnych z Pragi, w 1577 r. zniszczony przez uderzenie pioruna, w 1810 r. namalowany przez Caspara Davida Friedricha. Oba końce tej drogi były tutaj fizycznie połączone — kamieniarzami w jednym kierunku, relikwiami w drugim.
• Kryštofovo Údolí (km 60,5) — dolina Christophstal w najwyższym punkcie szlaku: drewniany kościółek św. Krzysztofa z 1686 r., zegar astronomiczny z 2008 r. z 22 figurkami (trzeci zegar astronomiczny w Czechach po Pradze i Ołomuńcu) oraz wiadukt Novinský z 1900 r. — o długości 230 metrów, potocznie nazywany „zvonící viadukt”, czyli dzwoniący most. Na szczyt Ještěd (1012 m) można dotrzeć z km 71, pokonując odległość dwóch kilometrów — i 470 metrów różnicy wysokości.
• Komenda joannitów w Českém Dubie (km 82,3) — ufundowana w 1237 r. przez Havla z Lemberka i Zdislavę w celu „zapewnienia opieki szpitalnej pielgrzymom”; odkryta ponownie w 1991 r. za ścianą domu, od 1993 r. pełni funkcję muzeum. W 1357 r. odwiedził to miejsce Karol IV.
• Kościół św. Jakuba w Letařovicach (km 86,4, bezpośrednio przy szlaku) — zbudowany przez joannitów w XIII wieku, z barokowym sufitem kasetonowym pełnym scen z życia św. Jakuba; kościół ten figuruje w paszporcie pielgrzymkowym tej trasy. Jego ossuarium z ołtarzem wykonanym z kości i czaszek jest otwarte wyłącznie podczas święta św. Jakuba — kto znajdzie się tam 25 lipca, może wejść do środka, w pozostałe 364 dni nie ma takiej możliwości.
• Mnichovo Hradiště (km 103,8) — kościół św. Jakuba z lat 1726/27, „poświęcony patronowi pielgrzymów”, a obok niego kaplica św. Anny ze szczątkami Albrechta von Wallensteina (od 1785 r.) oraz lapidarium z około 50 barokowymi rzeźbami.
• Klášter Hradiště nad Jizerou (106 km, bezpośrednio przy szlaku) — klasztor cystersów od 1145 r., „jeden z najważniejszych obiektów sakralnych Europy Środkowej”, spalony 30 kwietnia 1420 r. przez husytów i nigdy więcej nie odbudowany; od 1852 r. browar. W 1995 r. odkryto pod nim romańską kryptę o długości 28,6 metra.
• Mladá Boleslav (km 126,4) — tutaj Mikuláš Klaudyán wydrukował w 1518 roku pierwszą w historii mapę Czech: w skali 1:685 000, około 280 miast i zamków, z zaznaczonymi drogami, południe u góry. Do tego „Sbor českých bratří” (1544–1554) — a kilometr od trasy fabryka Škoda. Spacerujesz po miejscu narodzin czeskiej kartografii, mając w kieszeni aplikację Camino Ninja.
• Kościół św. Mikołaja w Vinec (km 130,2) — „jeden z najbardziej niezwykłych późnoromańskich kościołów wiejskich w całej Republice Czeskiej”: 14 × 9 metrów, rzeźbiarska dekoracja z około 1240 roku, a na tympanonie u stóp krzyża najprawdopodobniej spoczywają sami fundatorzy.
• Stará Boleslav (163 km, kilka minut od szlaku) — najstarsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach: bazylika św. Wacława w miejscu śmierci św. Wacława (28 września 929 lub 935 r. — rok nie jest ustalony, ale dzień tak) oraz kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z Palladium Ziemi Czeskiej, nazywanym tak od 1609 roku. Od 2003 roku w przeddzień 28 września relikwia św. Wacława z Pragi jest tu przenoszona — wcześniej miało to miejsce jedynie za panowania Karola IV oraz w 1929 roku.
• Svatá cesta (km 165–186) — zbudowana w latach 1674–1679 przez praskich jezuitów: 44 kaplice, po jednej na każde wezwanie Litanii Loretańskiej, każda oddalona od następnej o „długość praskiego mostu”. Pozostało ich jeszcze 17, a twój ostatni etap prowadzi tą samą drogą w przeciwnym kierunku.
• Bazylika św. Jakuba Większego, Praga — Położenie kamienia węgielnego w 1232 r., uroczystość koronacji Jana Luksemburskiego w 1311 r., największe organy w Czechach (1705 r., 8 277 piszczałek), w 1974 r. podniesiona przez Pawła VI do rangi bazyliki mniejszej — a nad wejściem wisi wyschnięta ludzka dłoń: dłoń złodzieja, którego zgodnie z tradycją zatrzymała figura Matki Bożej. Twój cel — tu kończy się szlak.

Jak pielgrzymi trafiają na tę ścieżkę

Görlitz jest najgęstszym węzłem szlaków naszej sieci środkowoeuropejskiej: Trzy trasy dalekobieżne kończą się tutaj, a jedna się tu zaczyna. Bezpośrednim dojściem jest Camino Dolnosląska, Dolnośląska Droga św. Jakuba — 164 kilometry od Glogau przez Bunzlau i Lauban, a kończy się właśnie tutaj: razem tworzą one międzynarodową trasę Gniezno–Görlitz–Praga, której południową część masz przed sobą. Kto chce przejść cały szlak, zaczyna w Gnieźnie i dochodzi przez Camino Wielkopolska — całą polską sieć otwiera Camino Polaco. A ze wschodu do Görlitz dochodzi Via Regia Polska: 935 kilometrów od Medyki na granicy z Ukrainą.

W Görlitz rozpoczyna się jednocześnie Via Regia Deutschland, ekumeniczna trasa pielgrzymkowa, biegnąca 474 kilometry na zachód aż do Vacha — osoby przybywające z Turyngii lub Saksonii docierają nią do Görlitz, mijając Święty Grób i wchodząc do miasta. Ci, którzy w Görlitz zmienią zdanie, podążają nią aż do Bautzen, a tam przechodzą na Jakobsweg Sachsen. Dla wszystkich pozostałych: główny dworzec kolejowy w Görlitz znajduje się 1,9 kilometra od punktu startowego, a w punkcie informacyjnym Görlitz-Information przy Obermarkt można kupić przewodnik pielgrzymkowy wraz z paszportem pielgrzyma za 13,50 euro.

Kontynuować pielgrzymkę?

Ta trasa nie kończy się w Santiago, lecz w Pradze — a Praga jest punktem przesiadkowym, a nie punktem końcowym. Dwie czeskie trasy długodystansowe zaczynają się tutaj i biegną na zachód w kierunku granicy z Bawarią: Železná Way — 259 kilometrów przez Karlštejn, Svatý Jan pod Skalou i Stříbro do Železnej koło Tillyschanz, trasą dawnego Złotego Szlaku do Norymbergi — oraz Všeruby Way, 205 kilometrów przez Karlštejn, Příbram, Nepomuk i Klatovy do przejścia granicznego we Všerubach. Kto zamierza najpierw zatrzymać się w Pradze, ma przed sobą jeszcze kawał drogi: Svatojakubská cesta Prahou na odcinku 34 kilometrów łączy kościół św. Wacława w Prosku — 183. kilometr ostatniego etapu — z bazyliką św. Jakuba i zamkiem w Zbraslavie.

Za granicą Bawarii przejmuje kontrolę niemiecka sieć: z Norymbergi prowadzi Jakobsweg Nürnberg–Ulm na południe, Via Imperii przecina go jako główna oś północ-południe — a na końcu każdego z tych łańcuchów znajduje się ta sama droga – Camino Francés z Saint-Jean-Pied-de-Port. Od praskiej bazyliki św. Jakuba aż do Santiago rozciąga się łańcuch samych udokumentowanych szlaków handlowych: najpierw szlak żytawski, potem Złoty, a następnie francuski. Trasa, którą właśnie pokonałeś, była zawsze tylko pierwszym ogniwem tego łańcucha.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Najpierw oznakowanie i nawigacja, bo właśnie tutaj rozstrzyga się wszystko na tej trasie. W Niemczech wystarczy podążać za białą muszlą z czerwonym krzyżem św. Jakuba na niebieskim tle i można na tym polegać. W Czechach już nie: tam szlak nie jest na całej długości oznakowany jako Szlak św. Jakuba — jakobsweg.de mówi to wprost: „Ponieważ Szlak św. Jakuba przez Zittau nie jest obecnie oznakowany na terytorium Czech, w celu łatwiejszego orientowania się zdecydowanie zaleca się zakup przewodnika dla pielgrzymów”. W praktyce podążasz za kolorowymi paskami szlaków Klub českých turistů a miejscami natrafisz na żółto-niebieską muszlę. Weź ze sobą przewodnik dla pielgrzymów i nie polegaj wyłącznie na znakach — z aplikacją Camino Ninja masz zawsze przy sobie kompletną trasę tej drogi.

Paszport pielgrzyma jest bezpłatny i można go otrzymać w katolickiej parafii w Zittau (Lessingstraße 18): zawiera 22 pola na pieczątki, a na okładce widnieje kościół św. Jakuba w Letařovicach. Pieczątki są dostępne w parafiach położonych wzdłuż trasy — wiele kościołów jest otwartych tylko w godzinach nabożeństw, więc warto to uwzględnić w planach. Po stronie czeskiej obowiązuje własny paszport pielgrzyma (Credencial), a w sieci krajowej jest ponad sto punktów stemplowania. To ważne, bo nie jest to tylko formalność: praskie schroniska dla pielgrzymów przyjmują wyraźnie tylko pielgrzymów z „Credencial”. Jeśli chodzi o noclegi, obowiązuje najsurowsza zasada tej trasy: Nie ma sieci schronisk. Pilgerhäusl w Hirschfelde to jedyne tradycyjne schronisko pielgrzymie po stronie niemieckiej — sezon trwa od Wielkanocy do końca października, a zimą służy jako domek szopek —, w Czechach nocuje się w pensjonatach, w Benatkach nad Jizerą w plebanii, w Pradze w klasztorze kapucynów przy Lorecie lub w parafii Kunratice. Rezerwacja z wyprzedzeniem jest obowiązkowa, a nie zalecana — zwłaszcza Hirschfelde i Český Dub.

Najlepszy czas trwa od marca do października, a najprzyjemniej jest wiosną i wczesną jesienią. Kto przyjedzie do Starej Boleslavi 28 września, trafi na pielgrzymkę św. Wacława — to imponujące wydarzenie, ale wtedy wszystkie łóżka są zajęte. I jeszcze jeden praktyczny szczegół, który może przysporzyć kłopotów: bazylika św. Jakuba w Pradze jest otwarta, z wyjątkiem poniedziałków, tylko 9.30–12.00 oraz 14.00–16.00. Jeśli ostatniego dnia pokonasz 29 kilometrów ze Starej Boleslavi, tuż po godzinie 16:00 możesz stanąć przed zamkniętymi drzwiami — wyrusz wcześnie lub zostaw wizytę w kościele na następny dzień. Zaplanuj z wyprzedzeniem swoje codzienne etapy, ponieważ miejsca noclegowe są nieliczne i często otwarte są tylko po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym — najłatwiej zrobić to bezpośrednio w aplikacji Camino Ninja, w której możesz układać swoje etapy i od razu planować odpowiednie noclegi.

Ile kosztuje cię ta droga

Koszty zakwaterowania stanowią główną część wydatków i są umiarkowane (stan na sierpień 2026 r.): w oficjalnym opisie trasy podano dla punktów docelowych poszczególnych etapów około 20–32 euro (ok. 490–780 CZK) na osobę — Hirschfelde około 20 €, czeskie miejscowości na trasie zazwyczaj około 25 € (ok. 610 CZK), Praga około 38 € (ok. 920 CZK); nocleg dla pielgrzymów w Kunraticach pod Pragą kosztuje 8 euro lub 200 koron. Za osiem noclegów zapłacisz więc około 200–250 euro (ok. 4 900–6 100 CZK) plus wyżywienie, które w Czechach jest znacznie tańsze niż w Niemczech. Do tego dochodzą wydatki jednorazowe: przewodnik pielgrzymkowy z paszportem pielgrzyma za 13,50 € w punkcie informacyjnym w Görlitz (sam paszport pielgrzyma można otrzymać bezpłatnie w parafii w Zittau), a także podróż tam i z powrotem. Ceny biletów wstępu są niemal wszędzie jednocyfrowe — warto jednak świadomie zaplanować czas i pieniądze na cztery atrakcje: postną zasłonę w Zittau, Święty Grób w Görlitz, muzeum komendy w Českém Dubie oraz kryptę w Klášter Hradiště.

Dojazd

Do Görlitz najlepiej dojechać pociągiem: pociąg Trilex łączy Drezno z Görlitz i Zittau, a stamtąd jedzie dalej przez Hrádek nad Nisou do Liberca — ta sama linia obsługuje więc od razu kilka miejsc na pierwszych etapach Twojej podróży. Z kierunku Berlina i Cottbusu do Görlitz można dojechać linią dolnośląską, z Polski – przez Zgorzelec; z dworca głównego do punktu startowego przy moście na Starym Mieście jest 1,9 kilometra. Osoby przybywające pieszo docierają tu szlakiem Camino Dolnosląska z Glogau lub szlakiem Via Regia Deutschland z zachodu. Powrót z Pragi to najprostsza część: z dworca głównego, położonego dziesięć minut pieszo od punktu końcowego, odjeżdżają pociągi dalekobieżne do Drezna, Berlina, Wiednia i Norymbergi.

• Dojazd na miejsce startu: Dworzec główny w Görlitz (pociągi Trilex z Drezna, pociągi regionalne z Cottbus/Berlina, przesiadka w Zgorzelcu do Wrocławia), a następnie 1,9 km pieszo do mostu w Starym Mieście.
• Wejścia pośrednie: Zittau (trilex Drezno–Liberec), Hrádek nad Nisou i Chrastava (linia kolejowa Zittau–Liberec — dzięki czemu można przerwać trasę na etapach 2 i 3), Mladá Boleslav i Benátky nad Jizerou (kolej regionalna w kierunku Pragi), Brandýs nad Labem/Stará Boleslav (autobus do Pragi).
• Powrót: Dworzec główny w Pradze, dziesięć minut pieszo od miejsca docelowego (pociągi dalekobieżne do Drezna, Berlina, Wiednia i Norymbergi); autobusy dalekobieżne z Florenc (niecały 1 km) to najtańsza opcja.
• Lotnisko: Praga – Václav Havel, nieco ponad trzy kwadranse autobusem i metrem od punktu końcowego.