East Bohemian Way

W skrócie

• Początek / Koniec: Libná na granicy czesko-polskiej (587 m) → Vlašim, przy zamku i jego parku krajobrazowym (348 m)
• Długość: 262,5 km — zarządca trasy podaje odległość do 269 km; jest to wariant przez Kuks wraz z polskim odcinkiem dojazdowym
• Różnica wysokości: ↗ 2 443 m / ↘ 2 682 m — 9,3 m na kilometr, najbardziej płaski z sześciu czeskich szlaków św. Jakuba i bardziej płaski niż Via de la Plata; per saldo trasa traci 239 metrów wysokości
• Najwyższy / najniższy punkt: 665 m na grzbiecie Broumovské stěny (km 30,7) / 199 m nad Łabą w pobliżu Záboří nad Labem (km 183,5)
• Czas trwania: 9–12 dni (12 etapów w wersji standardowej; 10 w wersji sportowej, 9 jako dolna granica)
• Oznakowanie: żółta muszla św. Jakuba na niebieskim tle — ale tylko na drogowskazach; pomiędzy nimi kolorowe paski Klubu českých turistů. Z aplikacją Camino Ninja jesteś bezpieczny — ma na pokładzie kompletną trasę
• Credencial: Czeska legitymacja (110 Kč), sprzedaż i stemplowanie m.in. w zamku w Pardubicach; ponad 100 punktów stemplowania w czeskiej sieci
• Schroniska: dokładnie jedno — „Jakub klub” w Přelouči, za dobrowolną opłatą; poza tym pensjonaty, kempingi, Caritas i kluby sportowe od 230 Kč, rezerwacji należy dokonywać zawsze co najmniej dwa dni wcześniej
• Trasa dojściowa: Szlak Camino Sudecka kończy się w tym samym punkcie, co punkt początkowy — jeden punkt, dwie trasy; druga odnoga z Wambierzyc przez Božanov do Broumovu
• Połączenie: South Bohemian Way zaczyna się w tym samym punkcie, co punkt końcowy we Vlašimiu; ⚠️ nie ma połączenia z Pragą — trasa nigdy nie zbliża się do stolicy bardziej niż na 49 km
• UNESCO: Kutná Hora z katedrą św. Barbary i Sedlec (1995) na trasie; stadnina konna w Kladrubach nad Labem (2019) w odległości 3,4 km
• Najlepszy czas: Od maja do października — to nie zalecenie dotyczące pogody, lecz informacja o dostępności miejsc noclegowych: wiele obiektów noclegowych oraz Muzeum Klasztorne w Police są otwarte wyłącznie w sezonie

Przegląd

18 maja 2017 r. na polskiej granicy stała kobieta z Pardubic i zaczęła oklejać Szlak św. Jakuba — żółtymi naklejkami o wymiarach dwa na dwa centymetry, z muszlą i strzałką kierunkową; każde miejsce zostało wcześniej zatwierdzone przez gminy i właścicieli, a następnie sfotografowane. Zora Voženílková była kilkakrotnie w Santiago, a jej motyw zacytowano dosłownie w gazecie: „Cestu jsem prioritně začala dělat pro ženy, které mi často říkaly, že nemají finance …” — wytyczyła tę trasę przede wszystkim dla kobiet, które mówiły jej, że nie mają pieniędzy. A dokładniej – nie mają pieniędzy na wyjazd do Hiszpanii. W rezultacie powstało Camino, na którym najtańsze łóżko kosztuje 230 koron, czyli około dziewięciu euro — a mimo to nie jest to sztuczna trasa: na jego 262,5 kilometrach stoi sześć kościołów św. Jakuba, po jednym co 44 kilometry, z których najstarszy został poświęcona w 1165 roku. Żadne stowarzyszenie ich tam nie postawiło. Już tam stały.

Pokonujesz 262,5 kilometra od granicy przy Libnej do Vlašimu, a trasa tworzy przy tym literę U: najpierw piaskowiec — grzbiet Broumovské stěny na wysokości 665 metrów, pomiędzy skalnymi wieżami, z których jedna nazywa się Mušle, czyli muszla —, potem sto kilometrów równiny nad Łabą, które łącznie dają 418 metrów różnicy wysokości, a potem znowu pagórki aż do doliny Sázavy. Przy 9,3 metra przewyższenia na kilometr jest to najbardziej płaski z sześciu czeskich szlaków św. Jakuba, bardziej płaski niż Via de la Plata, a per saldo traci 239 metrów wysokości: Ta trasa prowadzi w dół. Ogólnie rzecz biorąc. Jest to trasa omijająca Pragę — nigdy nie zbliża się do stolicy na odległość mniejszą niż 49 kilometrów. Zamiast tego, wraz z Camino Sudecka i South Bohemian Way, tworzy ona odrębny wschodni łańcuch szlaków o długości 592 kilometrów, od Lubania na Dolnym Śląsku aż do granicy z Austrią, z dwoma płynnymi punktami przekazania: na starcie jedna trasa kończy się dokładnie tam, gdzie ruszasz, a na mecie następna zaczyna się dokładnie tam, gdzie dochodzisz.

Poświęcony w 1165 r., zamknięty w 1618 r., oklejony w 2017 r.

Najstarszy dokument dotyczący tej drogi dotyczy św. Jakuba: w 1165 roku Daniel, trzynasty biskup praski, poświęcił kościół św. Jakuba w miejscowości Jakub w pobliżu Kutnej Hory — w obecności króla Władysława i królowej Judyty, ufundowany przez kobietę o imieniu Maria wraz z synami Slaviborem i Pawłem; akt poświęcenia znaleziono w 1846 roku podczas prac remontowych w kościele. Na południowej ścianie widnieje „nejrozsáhlejším zachovaným souborem románské plastiky v Čechách” — najobszerniejszy zachowany zespół rzeźb romańskich w Czechach (szczerze mówiąc: znajduje się on 3,3 kilometra od trasy). A na drugim końcu łańcucha dowodów znajduje się fałszerstwo, którego nikt nie ukrywa: Broumov i Police nad Metují, dwie miejscowości klasztorne na początku trasy, powołują się na akty darowizny z 1213 i 1229 roku — a miasto Police pisze na swojej stronie poświęconej historii: „obě tyto listiny patří do souboru tzv. ‚břevnovských falz'” — oba należą do tzw. „fałszerstw břevnovskich”, sporządzonych prawdopodobnie dopiero po 1260 r. przez mnichów, którzy chcieli zachować swoje ziemie i w tym celu wymyślili króla, który je im podarował. Droga, której najstarszy dowód jest autentyczny, a akt założycielski sfałszowany — i jedno, i drugie potwierdzają same źródła.

A potem kilometr 24,3. W 1618 roku opat Wolfgang Selender kazał zamknąć protestancki dom modlitwy w Broumovie — a Instytut Historii Wojskowości w Pradze wymienia właśnie to jako jedną z dwóch bezpośrednich przyczyn defenestracji praskiej: „Byl uzavřen evangelický kostel v Broumově a dokonce zbourán kostel v Hrobu u Teplic”. 21 maja 1618 r. stany protestanckie zebrały się wbrew cesarskiemu zakazowi, a 23 maja 1618 r. namiestnicy wylecieli przez okno. Wojna trzydziestoletnia rozpoczęła się przy 24. kilometrze tej drogi — klasztor znajduje się bezpośrednio przy trasie. Nie jest to jedyne miejsce, które mijasz: w 1421 roku spłonął Sedlec, w 1424 roku pochowano Jana Žižkę w Hradcu Králové (km 110), w 1424 r. spalił wcześniej Kutną Horę (km 201), a w 1437 r. upadł Sion, ostatni zamek husycki (1,2 km od km 208,6). Szlak przebiega wzdłuż wydarzeń wojen husyckich w tej kolejności — wstecz, od grobu do czynu.

A potem, po wysiedleniu i czterdziestu latach zamknięcia granicy — do 1946 roku 22 000 Niemców opuściło region Broumov w 22 transportach, o czym przypomina pomnik pojednania przy kilometrze 1,9 —, w 2017 roku przyszła kobieta z naklejkami. Do Kuksu Zora Voženílková umieściła 150 naklejek i oznaczyła trasę o długości ponad 130 kilometrów, w porozumieniu z Klubem českých turistů oraz przy wsparciu dwóch władz powiatowych, w ramach projektu o nazwie „Poutníci poutníkům” — pielgrzymi pielgrzymom. Jej komentarz na ten temat: „Co mi cesta dala, to se ji snažím vrátit.” — Staram się odwdzięczyć za to, co dała mi ta droga. W ten sposób sens tej drogi staje się w pełni jasny: W 1165 roku stał tu kościół św. Jakuba. W 1618 roku wywołano tu wojnę światową XVII wieku. W 2017 roku kobieta z Pardubic zakleiła ścieżkę między nimi naklejkami.

Inne nazwy

W języku czeskim ta trasa nazywa się Východočeská svatojakubská cesta — Szlak św. Jakuba w Czechach Wschodnich — lub w wykazie stowarzyszenia organizującego w skrócie Východočeská trasa; u nas nosi on angielską nazwę East Bohemian Way, tak jak samo stowarzyszenie pisze tę nazwę na arenie międzynarodowej i jak pisane są nazwy pokrewnych szlaków: Zittau Way, Železná Way, Všeruby Way, South Bohemian Way, Moravian-Silesian Way. Jest to jeden z sześciu czeskich szlaków św. Jakuba — i jedyny z tej wschodniej sieci, który omija Pragę. Należy pamiętać o pewnej pułapce liczbowej: Stowarzyszenie w swoich publikacjach podaje 264, 265, 269 i 269,4 kilometra. Dłuższe odległości uwzględniają trasę od Krzeszowa — końcowy odcinek Camino Sudecka —, a 6,5 kilometra znajduje się na oficjalnej pętli przez Kuks, którą pomija bezpośrednia trasa. Odległość od granicy przy Libnej do Vlašimu wynosi 262,5 kilometra — i przy tym pozostajemy. Nie należy mylić: Vambeřická poutní cesta to osobna trasa pielgrzymkowa, która biegnie z Wambierzyc przez Božanov i łączy się z tą trasą w Broumovie. A Trstenická stezka, przy której powstało miasto Přelouč, to średniowieczny szlak handlowy prowadzący z Moraw do Litomyšlu — nie jest to szlak pielgrzymkowy, ale dowód na to, że trasa ta ma długą historię.

Dla kogo to idealne rozwiązanie – a dla kogo raczej nie

Ta trasa jest dla Ciebie, jeśli masz dwanaście dni i lubisz zabytki, ale nie chcesz się przy tym wspinać: 9,3 metra przewyższenia na kilometr, prawie wszystkie trudniejsze odcinki przypadają na pierwsze dwa dni, potem sto kilometrów z łącznym przewyższeniem 418 metrów — a po drodze dwa miejsca wpisane na listę UNESCO, sześć kościołów św. Jakuba (najstarszy z 1165 roku) oraz miejsce, w którym rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia. Trasa ta jest również idealna, jeśli chcesz podróżować niedrogo, bo właśnie do tego została stworzona: najtańsze łóżko kosztuje 230 koron, czyli około dziewięciu euro, a w Přelouči płacisz tyle, ile uznasz za stosowne. Trasa ta jest dla Ciebie, jeśli nie przeszkadza Ci samotność — nikt nie liczy, ilu pielgrzymów tu wędruje, a kto po drodze spotka kogoś z muszlą, może się zdziwić.

Szczerze mówiąc, to jednak nie jest miejsce dla ciebie, jeśli szukasz codzienności w schronisku i towarzystwa pielgrzymów. Na trasie o długości 262 kilometrów znajduje się jedno prawdziwe schronisko dla pielgrzymów, czyli „Jakub klub” w Přelouči, gdzie trzeba mieć własną matę i śpiwór; pozostałe to pensjonaty, kempingi, placówka Caritas oraz miejsca noclegowe w klubach sportowych, które sam organizator szlaku wymienia „bez gwarancji” i które trzeba zarezerwować co najmniej dwa dni wcześniej. Nie jest to też trasa dla ciebie, jeśli chcesz polegać na oznakowaniu: muszla widnieje tylko na drogowskazach, a pomiędzy nimi kierujesz się kolorowymi paskami Klub českých turistů — z aplikacją Camino Ninja i tak znajdziesz drogę: ma na pokładzie kompletną trasę. A jeśli spodziewasz się trasy prowadzącej wyłącznie przez tereny naturalne: na stu płaskich kilometrach w korytarzu Łaby obowiązuje to samo, co w przypadku wszystkich tras rowerowych wzdłuż rzek — znaczna część nawierzchni jest utwardzona. Nie ma oficjalnych statystyk dotyczących nawierzchni tej trasy, więc wolimy ci to powiedzieć, niż coś zmyślać.

Trasa i krajobraz

Zaczynasz na grzbiecie granicznym na wysokości 587 metrów — dokładnie tam, gdzie kończy się Camino Sudecka z Dolnego Śląska. Po dwóch kilometrach znajduje się Pomnik Pojednania na górze Bukova hora dla ofiar powojennych wysiedleń, a potem wkraczasz w barokowy krajobraz regionu Broumov: drogi krzyżowe, kościoły Dientzenhofera, dworzec kolejowy z teatrem na piętrze (Meziměstí, bezpośrednio przy trasie). Przy 24. kilometrze znajduje się Broumov z klasztorem benedyktynów, bezpośrednio przy szlaku — a za nim zaczyna się jedyne prawdziwe podejście: przez Křinice na grzbiet Broumovské stěny, na 30,7 kilometrze do 665 metrów, pomiędzy wieżami z piaskowca o nazwach Kočka, Bumbrlíček i Mušle. Następnie trasa prowadzi przez Police nad Metují do doliny Metuje, do Hronov oraz Červený Kostelec — Náchod znajduje się siedem kilometrów na północny wschód, jako wskazana trasa jednodniowa — i przez Babiččino údolí do Česká Skalice.

Od Jaroměř wszystko się zmienia: droga wkracza w Polabí — równinę Łaby — i rozciąga się tam na długości stu kilometrów — Josefov, Smiřice, Hradec Králové, zamek Kunětická hora na swoim stożku wulkanicznym, Pardubice, Přelouč, pastwiska w Kladruby nad Labem z końmi powozowymi Habsburgów. 104 kilometry tej trasy przebiegają na wysokości poniżej 250 metrów, a najniższym punktem, położonym na wysokości 199 metrów, jest romański kościół św. Prokopa nad brzegiem Łaby w pobliżu Záboří. Za Kutną Horą — miastem srebra z ossuarium i katedrą św. Barbary — trasa ponownie prowadzi w stronę wzgórz: przez Malešov z ruinami husieckiego zamku Sion oraz Zbraslavice (501 m) w dół do doliny Sázavy, idąc wzdłuż rzeki przez Kácov do Vlašim. Przy parku pałacowym ścieżka się kończy — i właśnie tam, w tym samym miejscu, zaczyna się South Bohemian Way. Legendarna góra Blaník znajduje się 7,7 kilometra na południe, w osi widokowej.

Etapy, teren i stopień trudności

12 etapów to proponowany przez nas podział trasy — średnio 21,9 kilometra, dostosowany do miejsc noclegowych z oficjalnej listy, ponieważ organizator trasy wyznaczył jedynie pierwsze pięć etapów; od Jaroměřa sam dzielisz trasę na etapy. Dane dotyczące kilometrów pochodzą z pomiaru tras w naszej bazie danych tras (całkowita długość trasy 262,5 km) i mimo to zawierają oznaczenie „ok.”. Z technicznego punktu widzenia nie ma na tej trasie nic trudnego — wyzwaniem jest jedynie to, że największy wysiłek trzeba włożyć na początku: etapy 1 i 2 łącznie dają 644 metry przewyższenia, etapy od 5 do 8 łącznie 357 na 91 kilometrach. Tak naprawdę przy planowaniu nie liczy się nachylenie, tylko łóżko: O tym, gdzie osiągniesz kolejny etap, nie decyduje Twoja kondycja, lecz to, gdzie znajduje się zarezerwowane zakwaterowanie.

1. Libná (granica) → Broumov — ok. 24,3 km, ↗ 261 m — początek na grzbiecie granicznym, tam, gdzie kończy się Camino Sudecka; Pomnik Pojednania na Bukovej Hoře (1,9 km), kościół św. Michała autorstwa Dientzenhofera w Vernéřovicach (bezpośrednio przy szlaku), dworzec kolejowy w Meziměstí z teatrem na piętrze, pierwszy Kościół św. Jakuba w Ruprechticach (kamień węgielny w 1720 r.). Cel: klasztor w Broumovie, bezpośrednio przy trasie.
2. Broumov → Hronov — ok. 23,0 km, ↗ 383 m — etap królewski, który przypada na drugi dzień: przez Broumovské stěny, najwyższy punkt trasy (665 m, km 30,7), skała o nazwie Mušle; klasztor w Police nad Metují, kamień z napisem „3 321 km do Santiago” w Bezděkowie. W Hronovie odgałęzia się oficjalny wariant przez Náchod: 21 km, jeden dzień więcej.
3. Hronov → Česká Skalice — ok. 23,3 km, ↗ 282 m — czerwony kościół św. Jakuba w Červenym Kostelcu (1744–54), a następnie w dół do Babiččino údolí z zamkiem Ratibořice i Staré bělidlo.
4. Česká Skalice → Jaroměř — ok. 17,9 km, ↗ 185 m — krótki dzień i dzień, który warto przedłużyć: Kuks z posągami Brauna leży 3,2 km od trasy, oficjalny wariant prowadzi przez niego (+6,5 km). Cel: trzeci kościół św. Jakuba w Jaroměřu, z gotyckim rdzeniem. ⚠️ Ostrzeżenie o robotach budowlanych w latach 2025/26 w pobliżu Kuksa, objazd trasą oznaczoną na niebiesko.
5. Jaroměř → Hradec Králové — ok. 21,5 km, ↗ 26 m — najbardziej płaski dzień pielgrzymki na tej trasie: 1,2 metra różnicy wysokości na kilometr. Miasto-twierdza Josefov, a następnie katedra Ducha Świętego — kościół grobowy Žižky z 1424 roku.
6. Hradec Králové → Pardubice — ok. 22,2 km, ↗ 110 m — meander Łaby, kanał Opatovický z 1498 r. (działający do dziś), zamek Kunětická hora kilka minut od szlaku. W zamku w Pardubicach można otrzymać credencial i pieczątkę.
7. Pardubice → Přelouč — ok. 21,8 km, ↗ 82 m — drugi najbardziej płaski etap. Cel: czwarty Kościół św. Jakuba, bezpośrednio przy szlaku — oraz Jakub klub, jedyne prawdziwe schronisko dla pielgrzymów na tej trasie.
8. Přelouč → Týnec nad Labem — ok. 25,3 km, ↗ 139 m — stadnina konna wpisana na listę UNESCO Kladruby nad Labem oddalone o 3,4 km; zakwaterowanie w Kemp Marina (Týnec, 1,9 km od trasy) lub, na krótszym etapie, w Zdechovicach.
9. Týnec nad Labem → Kutná Hora — ok. 21,9 km, ↗ 174 m — Dzień zabytków: najniższy punkt trasy (199 m) przy kościele św. Prokopa w Záboří, zamek Kačina, zboczenie do kościoła św. Jakuba w miejscowości Jakub (1165, 3,3 km), a następnie Sedlec z ossuarium i katedrą. Cel: szósty Kościół św. Jakuba, bezpośrednio przy szlaku. W tym miejscu należy wstawić dzień odpoczynku.
10. Kutná Hora → Zbraslavice — ok. 22,3 km, ↗ 371 m — z powrotem na wzgórza; ruiny zamku Sion, „poslední významná bašta husitů”, 1,2 km dalej. ⚠️ Organizator trasy nie wymienia żadnego noclegu w Zbraslavicach — należy to wcześniej ustalić lub zatrzymać się w Malešovie (wtedy czeka cię etap o długości 31,5 km).
11. Zbraslavice → Kácov — ok. 16,5 km, ↗ 161 m — najkrótszy etap, pagórkowaty teren Hornosázava, zejście w dół do rzeki Sázava; w Kácovie, według informacji podanej przez organizatora szlaku, „dobrá restaurace v pivovaru” — dobra restauracja w browarze.
12. Kácov → Vlašim — ok. 22,4 km, ↗ 270 m — wzdłuż rzeki Sázavy aż do parku zamkowego we Vlašimiu (klasztor w Sázavie znajduje się 9,1 km dalej — to spory objazd, a nie punkt na trasie). Koniec przy parku zamkowym — i w tym samym miejscu przejście na szlak South Bohemian Way.

Jeśli masz tylko dziesięć dni, pokonasz trasę ze średnią 26 kilometrów dziennie — ale zapłacisz podwójnie: etapy przelotowe omijają Hradec Králové i Pardubice, a między Kutną Horą a Kácovem powstaje dzień o długości 38,8 km z 532 metrami przewyższenia, ponieważ między Malešovem (km 208,5) a Kácovem (km 240,0) na odcinku 31,5 kilometra nie ma ani jednego wymienionego miejsca noclegowego — takie luki trzeba zaplanować z wyprzedzeniem, a nie w trakcie wędrówki. Dziewięć dni to dolna granica: średnio 29,2 kilometra dziennie, dwa górskie dni na początku, luka noclegowa wliczona. Dwanaście dni to, szczerze mówiąc, wygodniejszy podział. I jeszcze raz ostrzeżenie dotyczące Kuksu: na lata 2025/26 operator trasy informuje o budowie autostrady przy Kuksie, z oficjalnym objazdem szlakiem oznaczonym na niebiesko do Jaroměřa — przed wyjazdem sprawdź na stronie ultreia.cz.

Najciekawsze miejsca na trasie

• Grzbiet graniczny koło Libnej (km 0) — 587 metrów, punkt, w którym Camino Sudecka kończy się, a ta droga zaczyna się: płynnie, a nie „w pobliżu”. Przy km 1,9 Pomnik Pojednania na górze Bukova hora — do 1946 roku 22 000 Niemców opuściło region Broumov w ramach 22 transportów.
• Ruprechtice (km 21,5) — pierwszy kościół św. Jakuba na trasie, kilka minut od trasy: kamień węgielny 18 sierpnia 1720 r., poświęcony w 1723 r., Kilián Ignác Dientzenhofer — jeden z czterech kościołów należących do grupy Broumov (jedenaście budowli, 1709–1743, od 2022 r. narodowy zabytek kultury) położonych bezpośrednio przy tej trasie.
• Broumov (km 24,3) — Klasztor benedyktynów św. Wacława, bezpośrednio przy szlaku; w muzeum klasztornym znajduje się kopia Całunu Turyńskiego. W tym miejscu stał protestancki dom modlitwy, którego zamknięcie w 1618 roku było jedną z przyczyn wybuchu wojny trzydziestoletniej.
• Broumovské stěny (km 26,6–34,6) — najwyższy punkt trasy, 665 m, pomiędzy piaskowcowymi wieżami o nazwach Kočka, Bumbrlíček i Mušle — skała o nazwie Muszla, położona na Szlaku św. Jakuba. Kaplica Marii Śnieżnej w kształcie gwiazdy na Hvězda znajduje się 3,7 km na północny wschód, na grzbiecie (wycieczka poboczna).
• Police nad Metují (km 37,1) — Kościół klasztorny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (budowla kamienna z lat 1254–94), bezpośrednio przy szlaku, fontanna z wodą pitną na środku placu — oraz akt założycielski z 1213 r., który, jak udowodniono, jest fałszywy: „obě tyto listiny patří do souboru tzv. ‚břevnovských falz'”, pisze samo miasto. Cztery kilometry dalej, w Bezděkovie, kamień: „Z Bezděkova nad Metují je to do Santiaga de Compostela 3 321 km.”
• Červený Kostelec (km 54,4) — drugi kościół św. Jakuba: 1744–54 według projektów Kiliána Ignáca Dientzenhofera, pomalowany na czerwono — nazwa miejscowości oznacza „Czerwony Kościół”.
• Ratibořice / Babiččino údolí (km 67,8) — Zamek, Staré bělidlo i jaz Viktorki: krajobraz z powieści Boženy Němcovej „Babička”. Nazwę „Dolina Babci” dolina ta otrzymała dopiero w 1878 roku od lekarza ze Smiřic — 23 lata po wydaniu powieści.
• Kuks (3,2 km od km 84,2) — barokowy szpital z dwunastoma posągami cnót i wad autorstwa Matthias Braun, a do tego wykute w skale Betlém. Oficjalny etap trasy przebiega przez tę miejscowość (+6,5 km), a osoba odpowiedzialna za wytyczanie szlaku powiedziała o niej: „i když jde o cestu poutníků … tuhle obec prostě vynechat nejde” — tej miejscowości po prostu nie można pominąć. ⚠️ Roboty drogowe w latach 2025/26, objazd przez Jaroměř.
• Jaroměř & Josefov (km 88,5–90,5) — trzeci kościół św. Jakuba, z zewnątrz niepozorny, wewnątrz gotycki, w królewskim mieście wdów — a tuż za nim Josefov, habsburskie miasto-twierdza.
• Hradec Králové (km 110,0) — Katedra Ducha Świętego, kilka minut od trasy: fundacja królowej Eliški Rejčki (od 1307 r.), kościół grobowy Jana Žižki (1424) — o to, gdzie obecnie spoczywa dowódca, spierają się Hradec Králové i Čáslav od czasu odkrycia czaszki w 1910 roku. ⚠️ Pole bitwy z 1866 roku znajduje się w pobliżu Chlumu, siedem kilometrów na północny zachód: trasa prowadzi przez miasto, a nie przez pole bitwy.
• Pardubice (km 132,2) — renesansowy zamek na wodzie rodu Pernštejnów, oddalony o kilka minut od szlaku; przed nim wznosi się zamek Kunětická hora na stożku wulkanicznym (km 126,9, kilka minut od szlaku). W zamku można otrzymać credencial i pieczątkę — a właśnie z tego miasta pochodzi kobieta, która wytyczyła całą trasę.
• Přelouč (km 153,9) — czwarty kościół św. Jakuba, bezpośrednio przy szlaku, romański rdzeń; w bruku przed nim znajduje się oznaczone miejsce, w którym w 1738 r. jezuita Koniáš spalił heretyckie księgi. I właśnie tutaj leży Jakub klub, jedyne miejsce noclegowe dla pielgrzymów na trasie: „dobrovolný příspěvek, karimatku a spacák s sebou” — dobrowolna opłata, matę i śpiwór należy przynieść ze sobą.
• Kladruby nad Labem (3,4 km od km 164,3) — dworska stadnina konna wpisana na listę UNESCO (2019): cesarska na mocy aktu Rudolfa II z dnia 6 marca 1579 r., o powierzchni 1 310 hektarów — a konie rasy starokladrubskiej są od 2002 r. prawnie żywymi zabytkami.
• Jakub koło Církvic (3,3 km od km 193,2) — kościół św. Jakuba z 1165 r., poświęcony przez biskupa Daniela w obecności króla i królowej: najobszerniejszy zachowany zespół rzeźb romańskich w Czechach, „absolutně ojedinělá stavba” — piąty i najstarszy kościół św. Jakuba na tej trasie — szczerze mówiąc, wymaga zboczenia z Nové Dvory.
• Sedlec & Kutná Hora (km 198,8–202,0) — W 1278 roku opat Heinrich przywiózł do Sedlec garść ziemi z Golgoty; przyciągnęła ona w to miejsce szkielety od 40 000 do 70 000 osób, od 1870 r. ułożone w piramidy i świeczniki (ossarium w odległości niecałego kilometra). Za nimi znajduje się Miasto Srebra: szósty kościół św. Jakuba (ok. 1300 r., wieża północna 84 m) bezpośrednio przy szlaku, katedra św. Barbary kilka minut od szlaku — pierwotnie planowano, że będzie dwa razy większa, ale wcześniej skończyły się zasoby srebra. Pod koniec XIII wieku jedna trzecia europejskiego srebra pochodziła właśnie stąd. Wpisana na listę UNESCO w 1995 r.
• Vlašim (km 262,4) — Koniec przy zamku i jego parku krajobrazowym, a w tym samym miejscu początek South Bohemian Way. Blaník, w którym według legendy spoczywają rycerze św. Wacława, znajduje się 7,7 kilometra na południe, w osi widokowej — przez niego prowadzi dalsza część trasy.

Jak pielgrzymi trafiają na tę trasę

Szlak Camino Sudecka przechodzi płynnie w tę trasę: kończy się dokładnie tam, gdzie ta się zaczyna. Trasa Sudecka ma długość 114,3 kilometra i biegnie od Lubania na Dolnym Śląsku przez klasztor Krzeszów oraz Chełmsko Śląskie, a jego koniec przechodzi bezpośrednio w tę trasę. Nie ma żadnej luki w połączeniu, nie ma etapu przejściowego: dwie drogi, jedno płynne przejście. Dla tych, którzy chcą zacząć jeszcze wyżej: Lubań leży na trasie Camino Dolnosląska (159,7 km, Głogów → Görlitz), od której na południe odgałęzia się Sudecka — dzięki temu ten łańcuch jest połączony z całą polską siecią szlaków.

Druga droga dojazdowa to szlak pielgrzymkowy: z Wambierzyc Vambeřická poutní cesta przebiega przez Božanov i łączy się z tą trasą w Broumovie — „Szlaki prowadzące z miejsc pielgrzymkowych Krzeszów i Wambierzyce zbiegają się w Broumovie” — tak sformułowała to rada regionalna kraju Královéhradeckiego. A kto nie chce iść żadnym szlakiem dojściowym, po prostu zaczyna w Meziměstí: dworzec znajduje się bezpośrednio przy trasie, przy kilometrze 13,4 — na żadnej z naszych tras pociąg nie zatrzymuje się bliżej szlaku.

Kontynuować pielgrzymkę?

Ta trasa nie kończy się w Santiago, lecz w parku zamkowym — a Vlašim jest punktem przekazania, który działa płynnie: dokładnie tam, gdzie kończy się ta trasa, zaczyna się South Bohemian Way, 215,4 kilometra obok Blaníka przez południowe Czechy aż do Svatý Tomáš przy granicy z Austrią. Wraz z Camino Sudecka na północy tworzy to ciągły łańcuch 592 kilometrów od dolnośląskiego Lubania aż po Las Czeski — z dwoma punktami przekazania, bez ani jednej przerwy i bez Pragi.

I właśnie w tym kontekście pojawia się uwaga dotycząca częstego błędu: Zittau Way, Železná Way oraz Všeruby Way wszystkie przebiegają przez Pragę — ta trasa nigdy nie zbliża się do stolicy bardziej niż na 49 kilometrów. Kto chce stąd pojechać do Pragi, ten jedzie; nie idzie. Za austriacką granicą przejmuje kontrolę sieć alpejska, a na końcu każdego z tych łańcuchów znajduje się ta sama droga: Camino Francés z Saint-Jean-Pied-de-Port.

Przygotowanie i kwestie praktyczne

Oznaczenie: Podążasz za żółtą muszlą św. Jakuba na niebieskim tle — ale tylko na drogowskazach. Zarządca szlaku sam to mówi: „Značení v maximální míře využívá existující turistické značení Klubu českých turistů” — oznakowanie w jak największym stopniu wykorzystuje istniejące oznakowanie Klubu českých turistů. W praktyce oznacza to, że idziesz wzdłuż pasów w kolorach czerwonym, niebieskim, zielonym i żółtym, a na skrzyżowaniach szukasz muszli. Ma ona przynajmniej określony kierunek — „srdce mušle ukazuje směr do Santiaga a paprsky ukazují směr ze Santiaga”: serce muszli wskazuje w stronę Santiago, a promienie — w przeciwnym kierunku. Z aplikacją Camino Ninja masz na pokładzie kompletną trasę tej drogi — bez niej będziesz szukać. Czeski credencial kosztuje 110 Kč; sprzedaż i stemplowanie m.in. w zamku w Pardubicach, ponad sto punktów stemplowania w czeskiej sieci.

Noclegi to właściwe planowanie. Istnieje prawdziwa kwatera dla pielgrzymów: Jakub klub w Přelouči, dobrowolna opłata, własna mata i własny śpiwór. Pozostałe opcje to pensjonaty (350–600 Kč), kempingi, ośrodek Caritas w Červenym Kostelcu oraz miejsca noclegowe w klubie sportowym w Jaroměřu od 230 Kč — a organizator szlaku pisze dosłownie: „ubytování je vždy nutné rezervovat alespoň dva dny předem” — należy zawsze rezerwować z co najmniej dwudniowym wyprzedzeniem. Od samego początku planujesz wyeliminować dwie luki: 31,5 kilometra między Malešovem a Kácovem, w których nie wymieniono żadnego łóżka, oraz samo miasto Vlašim, o którym oficjalna lista nic nie wspomina — w mieście są hotele, ale ostatniego wieczoru nie polegaj na wykazie szlaku. Z wodą jest łatwiej: organizator wymienia konkretne źródła (Vernéřovická studánka, fontanna na rynku w Police nad Metují), a w wielu miejscach domy oznaczone symbolem muszli oferują pielgrzymom wodę pitną.

Najlepszy okres to od maja do października — to nie jest wskazówka dotycząca pogody, tylko informacja o dostępności miejsc noclegowych: kemping Špinka i Marin klub otwierają się dopiero w maju, szkoła rzemieślnicza w Jaroměřze działa sezonowo, a muzeum klasztorne w Police nad Metují jest zamknięte od października do kwietnia. Przed wyjazdem sprawdź listę miejsc noclegowych na stronie ultreia.cz (stan na kwiecień 2025 r., lista jest aktualizowana) oraz sytuację na budowie przy Kuksie w latach 2025/26. Najłatwiej jest zaplanować etapy bezpośrednio w aplikacji Camino Ninja, w której ustalasz swoje codzienne cele i od razu planujesz noclegi — w przypadku trasy z jednym schroniskiem, dwiema lukami noclegowymi i obowiązkiem rezerwacji nie jest to tylko zabawa, ale połowa przygotowań.

Ile kosztuje cię ta droga

Ta trasa jest tania i jest celowo tania — kobieta, która ją oznakowała, wytyczyła ją specjalnie dla osób, których nie stać na wyjazd do Hiszpanii. Ceny (stan na sierpień 2026 r., z oficjalnego wykazu miejsc noclegowych): najtańsze łóżko 230 Kč (klub sportowy TJ Jiskra Jaroměř, około 9 euro), średnia półka 350–600 Kč (14–24 euro), pokoje w pensjonacie 600–1 200 Kč — a w Jakub klub w Přelouči dobrowolna opłata. Za jedenaście noclegów zapłacisz około 250–350 euro (ok. 6 100–8 500 CZK) plus wyżywienie, które w Czechach jest znacznie tańsze niż w Niemczech czy Hiszpanii. Do tego dochodzi credencial za 110 Kč (około 4,50 euro) oraz umiarkowane opłaty za wstęp, wynoszące zazwyczaj 100–150 Kč — warto świadomie zaplanować czas i pieniądze na cztery miejsca: ossarium i katedrę w Sedlecu, katedrę św. Barbary w Kutnej Horze, klasztor w Broumovie oraz wpisaną na listę UNESCO stadninę koni w Kladrubach nad Labem.

Dojazd

Najbardziej praktycznym sposobem na rozpoczęcie jest Meziměstí: dworzec znajduje się bezpośrednio przy trasie, przy kilometrze 13,4 — dawny węzeł graniczny z połączeniami do Broumova i Adršpachu, a na piętrze dworca rzeczywiście mieści się teatr: „V patře se nachází divadlo.” Kto chce zacząć właściwie od kilometra 0, powinien połączyć pociąg z autobusem do Zdoňova lub do Chełmska Śląskiego po polskiej stronie — albo od razu przejść Camino Sudecka, która kończy się dokładnie tam, gdzie zaczyna się ta ścieżka.

Powrót z Vlašimu to najłatwiejsza część: pociąg regionalny do Posázaví, przez Benešov na główną linię do Pragi, a z dworca głównego w Pradze odjeżdżają pociągi dalekobieżne do Drezna, Berlina, Wiednia i Norymbergi. Po drodze wędrówkę można niezwykle łatwo przerwać — najszybszy dojazd i powrót na całej trasie zapewniają Pardubice na głównej trasie korytarza Praga–Ostrawa, dworzec główny oddalony o dobre dziesięć minut pieszo od trasy.

• Dojazd na miejsce startu: Pociągiem do Meziměstí (bezpośrednio przy trasie, km 13,4); aby dotrzeć do kilometra 0, należy kontynuować podróż autobusem lub pieszo w kierunku Zdoňova lub Chełmska Śląskiego — albo pieszo szlakiem Camino Sudecka.
• Powrót: z Vlašimu pociągiem regionalnym przez Benešov do Pragi, a stamtąd pociągiem dalekobieżnym do Drezna, Berlina, Wiednia i Norymbergi.
• Wejścia pośrednie: Broumov, Hronov, Červený Kostelec i Česká Skalice (kolej regionalna), Jaroměř (węzeł kolejowy), Hradec Králové (dworzec główny niecały 1 km), Pardubice i Přelouč (trasa korytarza Praga–Ostrawa), Kutná Hora (kierunek Kolín), Kácov i Vlašim (linia kolejowa Posázaví).